In ‘Dochter van Iran’ verhaalt Mani Amiri over haar vlucht naar België via Nederland

mani2Een week geleden heb ik bij De Sleghte op de Wapper in Antwerpen voor een paar euro het boek ‘Dochter van Iran‘ van de Iraanse Mani Amiri over haar vlucht naar de vrijheid, gekocht en in één ruk uitgelezen.  Mani Amiri vluchtte in 1984 met haar gezin via Turkije naar het Nederlandse Almere. Tegenwoordig woont zij in Malle (België), nauwelijks 20 km van Antwerpen. Gemakkelijkheidshalve heb ik hierna uit Het Nieuwsblad het interview met Mani Amiri overgenomen, omdat Mani in dit interview een exact sfeerbeeld schept hoe het er aan toe ging in het Iran onder de Sjah en later onder Ayatollah Khomeini. Vooral de vlucht uit Iran lijkt wel een echte thriller…

De afgelopen maanden ben ik erg geïnteresseerd geraakt in het levenslot van de miljoenen Iraanse mannen en vrouwen, sinds Ayatollah Khomeini half februari 1979 de macht overnam van de Sjah van Perzië – Mohammed Reza Pahlavi- nadat die op 16 januari 1979 met zijn vrouw Farah Diba naar het buitenland was gevlucht. Vooral het lot van de vrouwen heeft me sterk aangegrepen, zeker ook nu  de bekende Roxana Saberi achter de tralies is beland en sindsdien in hongerstaking is. Verschillende Iraanse vrouwen hebben hun wedervaren op schrift gesteld. Bekendste is wellicht Shirin Ebadi die voor haar inzet in 2003 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. Van Ebadi verscheen onlangs ‘Iran ontwaakt’. Gisteren op BBC World nog een lang interview bekeken met Azar Nafisi. Lees in De Volkskrant van 6 februari 2009 de boekrecensie over haar nieuwste boek ‘Things I’ve Been Silent About‘. Alles over Iraanse vrouwenbeweging op Pars Times: Woman

Videobeelden van de Iraanse Revolutie februari 1979, dit voorjaar precies 30 jaar geleden…

Mani Amiri over haar vlucht naar de vrijheid

mani1

,,De revolutie kwam en ineens mochten we niets meer. Onze ideeën, onze dromen, onze vrijheid: alles pakten ze ons af.” De toestand in Iran, ook door de oorlog met Irak, werd onhoudbaar, en dus vluchtte Mani Amiri (48) in 1984, samen met haar man en haar twee kinderen, over de bergen naar Turkije, en zo naar Nederland en België. Over die overrompelende periode in haar leven heeft ze nu een beklijvend boek uit: Dochter van Iran.

Mani Amiri kende een onbezorgde kindertijd in Kermanshah in Iran, niet zo ver van de grens met Irak. Op zeventienjarige leeftijd trouwde ze met Rajan, een militair helikopterpiloot, en samen kregen ze twee kinderen: Shadie en Reza. Maar de revolutie kwam, de sjah werd verdreven en Mani moest ineens een hoofddoek om. ,,Dat was een schok voor mij. Ik had hele lieve en moderne ouders. Ja, wij waren gelovig. Maar niet fanatiek. Wij droegen thuis geen hoofddoek, als ik ging zwemmen deed ik mijn bikini aan. We mochten fietsen en als ik verliefd werd, was daar geen probleem mee.”

,,Mijn moeder had gestudeerd, zij dacht anders dan de meeste andere vrouwen. Mijn moeder was zelf destijds uitgehuwelijkt. Nog een geluk dat ze daarna echt verliefd is geworden op mijn vader en dat ze een mooi koppel zijn geworden. Maar ze besefte als geen ander dat dit niet de juiste manier was. Daarom wilde ze niet dat haar dochters uitgehuwelijkt werden. Wij mochten zelf kiezen. Mijn vader was het daar helemaal mee eens.”

In 1979 brak de revolutie uit. Was het toen uit met uw vrijheid?’

Mani Amiri: ,,Meteen. Ineens mochten we niet meer vrij praten, niet meer kiezen met wie we omgingen. Kledij? We moesten zwart dragen en ons helemaal bedekken. Als we naar de Kaspische Zee gingen om te zwemmen, moesten wij voortaan gekleed en met de hoofddoek om het water in! En mannen en vrouwen apart. Als we met de bus wilden reizen, moesten mannen er langs de voordeur in, vrouwen langs de achterdeur.”

,,Ik vond dat allemaal verschrikkelijk, absurd ook. Ik voelde me heel benauwd. Op een dag hebben ze mij opgepakt omdat ik op straat liep met nylonkousen aan, en omdat er onder mijn hoofddoek plukjes haar te zien waren. Op slag waren we alles kwijt: onze vrijheid, onze dromen, en alle rechten die je als vrouw had verworven.”

mani3

,,Het gebeurde allemaal onder het mom van de godsdienst, de islam. Staat er in de Koran welke kleren je moet dragen, met wie je mag praten, dat je niet met mannen mag omgaan, geen make-up mag dragen? Ze hebben de islam misbruikt om hun eigen regeltjes te rechtvaardigen. Dat was geen leven meer.”

Waarom bent u zo tegen uithuwelijken?

,,Hoe kun je nu trouwen met iemand die je nooit van tevoren hebt gezien? Hoe kun je nu van iemand houden die je niet kent? Dat vind ik zo fijn aan de westerse cultuur: hier kunnen jonge mensen elkaar leren kennen, krijgen ze tijd om hun relatie te laten groeien en daarna al of niet de stap naar het huwelijk te zetten.”

U heeft ettelijke Iraakse bombardementen op uw stad meegemaakt. U heeft daar vreselijke dingen gezien. Hoe komt een mens dergelijke gruwel te boven?

,,Wat ik tussen 1980 en 1984 heb meegemaakt, blijft me mijn hele leven achtervolgen. Ik kan nog steeds geen oorlogsfilms zien. Journaalbeelden over Irak: ik moet wegkijken of ik ga huilen. Kapotgeschoten lichamen: ik heb dat allemaal zelf gezien! Het zijn beelden die voor altijd op mijn netvlies gebrand staan. Vuurwerk: ik kan er niet tegen. Toen we pas in Nederland waren en er vuurwerk werd afgeschoten, doken we onder de tafel. Ik dacht dat er een luchtaanval kwam. Vandaag weet ik dat wel beter te plaatsen, maar vuurwerk blijft me een heel ongemakkelijk gevoel bezorgen.”

Nadat uw man vliegverbod kreeg omdat hij tegen alle bevelen in toch gewonden naar een ziekenhuis had gevlogen, was voor jullie de maat vol. Jullie zouden Iran ontvluchten. Hoe lastig was het om die beslissing te nemen?

Iraanse Revolutie van 1979
Iraanse Revolutie van 1979

,,Het was de moeilijkste beslissing van mijn leven. Bezittingen achterlaten, mijn jeugd, mijn land, tot daar aan toe. Maar afscheid nemen van mijn dierbaren, mijn vader en mijn moeder, dat was verschrikkelijk. Hoe moest ik hen zeggen dat we weg zouden gaan, dat ik hun kleinkinderen – mijn kinderen – van hen afpakte? De revolutie heeft mij alles ontstolen. De oorlog tussen Iran en Irak heeft mij mijn lieve vader gekost…”

Uw vader overleed toen u al in België woonde. U ging voor hem in de kerk een kaarsje branden. Bent u dan geen moslima?

,,Of je nu in een moskee of in een kerk tot hem bidt, God is overal. Meer zelfs: eigenlijk hebben wij allemaal dezelfde god. Weet je, toen mijn vader en moeder mij een keertje in Vlaanderen zijn komen bezoeken – drie jaar geleden was de laatste keer – zijn we samen gaan bidden in een kerk. Moslims die bidden in een kerk van de katholieken. Zeg mij eens: waarom zou dat niet kunnen?”

Asielzoekers halen regelmatig het nieuws. U bent zelf een asielzoeker geweest. Wat doet die berichtgeving u?

,,Ik ben vandaag vrijwilliger bij het OCMW in Malle. Ik wil me inzetten voor asielzoekers, want ik weet wat die mensen meemaken. Ik zeg: luister naar die mensen hun verhaal voor je een oordeel velt of ze allemaal over dezelfde kam scheert. Er is niemand die voor zijn plezier zijn land achterlaat, weet dat maar heel zeker!”

Heeft u er destijds goed aan gedaan uw land te ontvluchten?

,,Ik heb tenminste mijn vrijheid terug, en dat is onzettend belangrijk. Als ik vandaag naar Iran terugkeer, dan zie ik waar de vrouwen staan, en dat is alsof de klok wordt teruggedraaid. Ondanks alle pijn die het heeft veroorzaakt, ben ik blij dat we die tocht over de bergen hebben gemaakt, naar Turkije en zo naar Nederland en België. Mijn dochter heeft nu een eigen boekhoudbedrijf, mijn zoon is manager van een fitnessclub. Ze zijn goed terechtgekomen. Daar ben ik blij om.”

Het laatste wat u in Iran heeft gedaan, is een handvol aarde meepakken. Heeft u dat souvenir nog?

,,Dat doe ik nooit weg. Dat is de aarde van mijn vaderland.”

Bronnen: Mani Amiri, Dochter van Iran , Lannoo, 316 blz., ISBN 978-90-209-6769-2; lees hier in het boek van Mani Amiri met enkele foto’s; Het Nieuwsblad: Iraanse Mani Amiri over haar vlucht naar de vrijheid van 26 november 2006; De Standaard: Te veel gezien, vandaag van 14 oktober 2006; zie ook alles over Iraanse vrouwenbeweging op Pars Times: Woman