40 jaar geleden: De affaire van ‘de boten van Cherbourg’

In De boten van Cherbourg verhaalt Abraham Rabinovich, verslaggever van de Jerusalem Post, de geschiedenis van twaalf patrouilleboten, het begin van een volwaardige zeevloot voor Israël. Deze boten, die raketten konden afvuren, de zogeheten Gabriel-raketten ontwikkeld door Israël, werden ontworpen door het Israëlische leger en zouden gebouwd worden door Duitsland. Op het einde van 1962 ondertekende de toenmalige Israëlische Minister van Defensie Shimon Peres een geheim akkoord met de Duitse kanselier Konrad Adenauer voor de bouw van twaalf Jaguar patrouilleboten. Duitsland had er in toe gestemd bij wijze van compensatie voor de holocaust op de Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog om de Israëlische staat te bewapenen tegen haar vijanden.

Tegen het einde van 1964 werden de eerste drie van de twaalf schepen afgeleverd vanuit Duitsland naar Israël. Echter, een Duits regeringslid die duidelijk nog nazisympathieën had, lekte het nieuws van de wapenleveringen uit naar de New York Times. Er volgde een boycot van Duitse producten door de Arabische landen die al sinds de onafhankelijkheid van de Joodse staat met Israël op voet van oorlog leefden. De Duitse regering zwichtte onder de internationale druk en stopte met de bouw van de schepen. Duitsland ging wel akkoord dat de schepen elders konden afgewerkt worden. Besloten werd om de negen andere toegezegde èn reeds door Israël betaalde schepen[!] af te werken op de scheepswerven in de Zuidfranse havenstad Cherbourg.

Duitse ontwikkelaars en enkele honderden Israëli’s gingen aan de slag in Cherbourg om de schepen in hoog tempo klaar te krijgen. Binnen enkele maanden waren ruim 200 Israëlische constructiewerkers te Cherbourg. Zij beheersten vlot de Franse taal en waren overwegend Joden afkomstig uit de voormalige Franse kolonies uit Algerië, Tunesië en Marokko. Het hele Cherbourg-project stond onder het bevel van de Israëlische brigade-generaal Mordechai Limon. Halverwege de jaren zestig in de twintigste eeuw leverde Frankrijk zonder problemen wapens aan Israël, maar die situatie veranderde onder premier De Gaulle. In april 1967 werd het eerste schip vanuit Cherbourg opgeleverd aan Israël en een maand later het tweede. In feite het vierde en het vijfde want drie schepen werden reeds in 1964 aan Israël geleverd door de Duitse scheepswerven.

Echter, drie dagen voor het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog op 5 juni 1967 (de preventieve aanval door de Israëlische luchtmacht op de Egyptische militaire luchthavens die een aanval op Israël voorbereidden), besloot de Franse Premier De Gaulle elke wapenlevering aan Israël stop te zetten. Reden hiervoor was wellicht nadat Frankrijk de Algerijnse oorlog had verloren, opnieuw een vriendschappelijke relatie wilde opbouwen met de Arabische wereld. Niemand in Frankrijk had er klaarblijkelijk erg in dat in Cherbourg verder werd gebouwd aan de patrouilleboten en in de herfst van 1967 voeren opnieuw twee afgewerkte schepen naar de Israëlische haven Haïfa.

Afb. rechts: De Israëlische Eilat, de voormalige Britse torpedojager HMS Zealous, werd op 21 oktober 1967 getroffen door vier Styx raketten van Russische makelij, afgeschoten van op Egyptische schepen. Het schip zonk onmiddellijk. Van de 191 Israëlische bemanningsleden werden er 47 gedood en 41 gewond.

De situatie verslechterde spoedig. Op 21 oktober 1967 werd de Israëlische torpedoboot Eilat (afb. rechts) getroffen door vier Styx raketten van Russische makelij, afgeschoten van op Egyptische schepen. De druk om hun zeemacht gevoelig uit te breiden om weerstand te kunnen bieden aan de zeevloot van de Arabische landen was door dit incident enorm toegenomen. Enkele maanden later pleegden op 26 december 1967 Palestijnse terroristen een aanslag op een Israëlisch vliegtuig op de luchthaven van Athene. Als vergelding deden Israëlische commando’s twee dagen later een aanval op de luchthaven van Beiroet waarbij dertien Libanese vliegtuigen op de grond in de lucht vlogen.

Premier De Gaulle was woedend op de Israëli’s en riep een totaal wapenembargo uit tegen Israël, inbegrepen de vijf schepen die nog in aanbouw waren op de scheepswerf van Cherbourg. Alhoewel deze vijf schepen reeds door Israël waren betaald, weigerde De Gaulle het Franse akkoord met Israël nog langer na te leven. De Israëli’s waren echter vastbesloten ook deze schepen, de facto ‘hun’ schepen dus, in handen te krijgen maar zoiets kon alleen maar met een gewaagde list slagen.

Op 4 januari 1969, slechts een week nadat De Gaulle het totale wapenembargo tegen Israël officieel had gemaakt, werden door een Israëlisch commando onder leiding van de Mossad (de Israëlische Geheime Dienst), twee nagenoeg afgewerkte schepen uit Cherbourg weggehaald en voeren ongehinderd weg vanuit de Franse havenstad. Wanneer dit nieuws uitlekte regende het beschuldigingen overenweer tussen de Israëlische en Franse regering. De bouw van de overige vijf patrouilleboten lag nu volledig stil.

Opnieuw kwam de Mossad met een gewaagd plan. Er werd een zogenaamde Noorse firma opgezet die de vijf boten te Cherbourg zou overkopen van de Franse staat en verder ter plaatse zou afwerken. Met de verkoop van die schepen zou Frankrijk dan Israël financieel kunnen vergoeden voor het eenzijdig afgebroken wapencontract. Een nieuwe ploeg van constructiewerkers, Israëlische Joden met Noorse ‘looks’ uiteraard compleet met blonde haren en blauwe ogen, toog opnieuw aan de slag in de haven van Cherbourg. Ze werden hierbij geholpen door 70 andere Israëlische constructiebouwers die achtergebleven waren in Cherbourg en niemand nam er aanstoot aan. In hoog tempo werden de vijf schepen afgewerkt. De list werkte en de Fransen werd compleet door dit Mossad-plan misleid.

Op Kerstavond, in de nacht van 24 op 25 december 1969, voeren de laatste vijf boten van Cherbourg de haven uit  (afbeelding links) naar het Britse kanaal richting Haïfa. De buitgemaakte boten werden nadien tijdens de Jom Kippoer-oorlog van 1973 bijzonder succesvol ingezet tegen Syrische en Egyptische schepen van Sovjet-makelij in de eerste patrouillebotenoorlog in de wereldgeschiedenis. De boten die werden uitgerust met de beruchte Gabriël-raketten bleken veruit de meerdere te zijn tegenover de Russische Styxraketten waarmee de Arabische landen hun schepen hadden uitgerust.

Bronnen: JVL: The Cherbourg Boats door Doron Geller; The Cherbourg Boats op Jewish Agency for Israël en France – Israël: histoire d’un désamour op Nouvel Obs.com.


Bekijk hier op Verzet.org de uitgebreide bibliotheek en documentatie
over de Geschiedenis van Israël, de Joden en van het Israëlisch-Arabisch conflict