Graftombe van Rachel (Bethlehem) politiek hangijzer in de geschiedenis van de Joodse staat

Rachel huilt om haar kinderen (schilderij van Stephen Gjertson, 1991)
Rachel huilt om haar kinderen (schilderij van Stephen Gjertson, 1991)

Het Graf van Rachel nabij Bethlehem op de Westelijke Jordaanoever, is het 3de belangrijkste heiligdom voor de Joden. De graftombe van Rachel, de aartsmoeder van de Israëlieten, is al meer dan 3000 jaar lang het toneel van gebed en bedevaartsoord.

De reeks afbeeldingen die hierna volgen en kort worden besproken, tonen aan hoe belangrijk die tombe is voor de Israëlische Joden, en wel ZO belangrijk dat ze kosten noch moeite hebben gespaard qua beveiliging, dat de Israëli’ zelfs de Veiligheidsmuur die de Westbank van Israël scheidt, een ‘ommetje’ hebben laten maken van ongeveer 1,2 kilometer dwars doorheen de wijken van Bethlehem om alzo Rachel’s Tombe definitief op te nemen in de Joodse staat.

Wie nog steeds van mening is dat er ooit kan teruggegaan worden naar de grenzen van voor 1967 als dè oplossing voor het Arabisch-Israëlisch conflict, zal zich moeten realiseren dat de Israëli’s nooit meer zullen aanvaarden dat de Tombe van Aartsmoeder Rachel ooit terug in de handen van fundamentalistische Palestijnse terreurgroepen zoals Hamas, Hezbollah, Islamitische Jihad of Al Fatah mag vallen.

De Graftombe van Rachel, een plaats van hoop en genezing

Rachel was de 4de echtgenote van Jakob, later ook Israël genoemd (vandaar dat de Joden Israëlieten worden genoemd), en wordt in de Tenach en de Bijbel de derde aartsvader genoemd. Jakob was de kleinzoon van Abraham en de zoon van Isaäk en Rebekka. Hij is de stamvader van de Israëlieten, waarvan de oorspronkelijke twaalf stammen uit zijn twaalf zoons ontstaan zijn die hij bij zijn vier echtgenotes heeft verwekt: Bilha, Zilpa, en de gezusters Lea en Rachel.

De legende van Rachel zoals ze in het Oude Testament wordt verhaald, is een leven van tranen om kinderen. Rachel bleef voor langere tijd onvruchtbaar. Haar zuster Lea, eveneens echtgenote van Jakob, kreeg wèl kinderen en dat stak haar. In het huis van Jakob heerste de sfeer van jaloezie, en de triomfantelijke Lea, die maar liefst vier zonen op rij krijgt, neemt op die manier wraak voor het feit, dat Jakob niet van haar, maar van Rachel houdt. Rachel wordt daar zo wanhopig van, dat ze tegen Jakob zegt: ‘Geef mij kinderen, anders sterf ik.’ Waarop Jakob terecht antwoordde, dat hij God niet was.

Maar wanneer Rachel dan eindelijk kinderen krijgt, houden de tranen niet op. Want na Jozef krijgt ze nog een zoon. Maar op het kraambed overlijdt ze. En haar laatste woorden zijn bitter. Ze noemt haar zoon Ben-Oni, zoon van mijn smart. Nu heeft ze zonen, en nu kan ze er nog niet van genieten. Jakob heeft de naam veranderd in Benjamin – zoon van mijn rechterhand. De geschiedenis van de 4de Aartsmoeder Rachel van het Joodse volk wordt in het Oude Testament van de christelijke bijbel (maar ook in de Tora en in de Parshat Vayishlach) ongeveer als volgt verhaald:

Rachel huilt om haar dode kind (schilderij van Charles Willson Peale, 1772)
Rachel huilt om haar dode kind (schilderij van Charles Willson Peale, 1772)

“De Here sprak opnieuw tegen mij en zei: In Rama wordt bitter gejammerd; Rachel huilt om haar kinderen en wil zich niet laten troosten, want er is er niet één meer over. Maar de Here zegt: Huil niet langer, Ik heb uw gebeden gehoord en u zult ze terugzien; zij zullen bij u terugkomen uit het verre land van de vijand. Uw toekomst ziet er hoopvol uit, zegt de Here, want uw kinderen zullen terugkeren naar hun eigen land.” [Jeremia 31: 15-17]

Omstreeks 1.560 voor Christus, Rachel zou dan 36 jaar oud zijn geweest, werd ze na haar dood in het kraambed, door Jakob begraven op deze plek. Het verhaal wil dat hij verkoos Rachel hier te begraven eerder dan in een familiegraf op een eigen perceel aan de Grot van de Aartsvaders in Hebron, omdat Jakob ‘voorzag’ dat zijn nakomelingen deze plaats zouden passeren tijdens de gedwongen ballingschap naar Babylonië in het jaar 423 voor Christus. Aan de Tombe van Rachel zouden ze dan even stilhouden en er bidden voor hun veiligheid en hun uiteindelijke terugkeer naar het land van hun voorvaderen, zoals het in de bijbel staat geschreven:

“Na het vertrek uit Bethel reisden Jakob en zijn huishouding naar Efrath (Bethlehem). Maar onderweg kreeg Rachel barensweeën, het begin van een moeilijke bevalling. Na de pijnlijke geboorte riep de vroedvrouw uit: ‘Prachtig, u hebt weer een zoon!’ En met haar laatste woorden (want zij stierf) noemde Rachel het kind Ben-oni (Zoon van mijn pijn), maar zijn vader noemde hem Benjamin (Zoon van mijn Rechterhand). Zo stierf Rachel en zij begroeven haar langs de weg naar Efrath (Bethlehem). Jakob zette een stenen monument op haar graf, dat daar tot op heden staat. Israël zette de reis voort en sloeg zijn kamp op bij de Toren van Eder.” [Genesis 35: 16-21]

rachels_tomb

Aldus richtte Jakob een monument op over haar eenzame graf zodat verbannen Joden het zouden herkennen en daar konden bidden om troost door hun lange lijdensweg in gevangenschap. Oude geschriften beschrijven het graf als 12 opeengestapelde stenen die de 12 stammen van Israël symboliseert met bovenop een grote steen die Jakob symboliseerde.

Sinds de tijd van haar begrafenis is het Graf van Rachel altijd een speciale plaats voor gebed geweest. Tot op de dag van vandaag bezoeken mannen en vrouwen Rachels Tombe en laten vrij hun tranen vloeien en smeken aan ‘Moeder Rachel’ om namens hen te bemiddelen bij God voor de gezondheid van een geliefde of voor de Goddelijke Interventie voor mensen in nood. Rachel, de vrouw die kinderloos was, maar uiteindelijk de moeder werd van het Joodse volk, is uitgegroeid tot een symbool van hoop voor kinderloze vrouwen – door de kracht van het gebed.

Ook voor de Christenen is Rachel’s Tombe een bekend pelgrimsoord. Christen vrouwen en moeders die hun kind hebben verloren door overlijden of ziekte en zelfs vrouwen die een abortus achter de rug hebben, bezoeken het graf om er te bidden en te smeken om verhoord en getroost te worden. Elke maand worden honderden verzoeken verstuurd aan het Comité voor Rachel’s Tombe (The Committee For Rachel’s Tomb) door Joden en Christenen uit de hele wereld, met het verzoek de gebeden te zeggen namens de zieken, de kinderen en degenen die behoefte hebben aan een speciale zegen.

Gravure uit de 18de eeuw van het Graf van aartsmoeder Rachel langsheen de weg naar Bethlehem

De geschiedenis van het monument van Rachel’s Tombe

Afbeelding hieronder: Van de Byzantijnse periode tot ongeveer 1800 stond deze koepelachtige structuur op vier zuilen boven het Graf van Rachel. Die eerste structuur werd opgericht door Mahmud Sasha omstreeks 1543. Opper-rabbijn Yeshyaha Horowitz verkreeg in 1622 toestemming van Mohamed Pehha, de minister van Jeruzalem, om tussen de vier zuilen een gesloten kamer te bouwen zodat de Joden bij hun bezoek aan de tombe konden bidden en studeren.

rachel00

Het was Sir Moses Montefiori die in 1841 de Tombe renoveerde en er een kamer aan toevoegde zodat de pelgrims er konden schuilen onder alle weersomstandigheden. In 1845 liet Montefiori het gebouw andermaal grondig opknappen. In 1865 werd in de tuin van de tombe een waterbron aangeboord, om de bezoekers en bedevaarders te voorzien van water. De ganse werken werd gefinancierd door de Joodse gemeenschap van Bombay (Moembai) van Indië.

rachel03

Aangezien sinds de bovenstaande afbeelding de stad Bethlehem vele malen is gegroeid, is het Graf van Moeder Rachel, dat eens in open gebied lag, thans in het centrum van de stad gelegen met één van de hoofdwegen die er vlak naast loopt. Na de onafhankelijkheid van Israël op 14 mei 1948 werd Rachels Graf onderwerp van een politiek dispuut. Tot aan 1967 zal Rachels Tombe niet meer bereikbaar zijn voor de Israëlische Joden. Uit politieke motieven legden moslims aan drie zijden van Rachel’s Tombe een Islamitische begraafplaats aan. De Bilal Bin Rabah moskee, zoals Palestijnse moslims Rachel’s Tombe noemen, wordt tot op vandaag door hen geclaimd en de moslims beweren dat in deze Tombe niet Moeder Rachel zou begraven liggen maar een belangrijke moslim uit de oudheid. Merk op dat op de afbeeldingen boven (1900) en onder omstreeks 1913 er geen moslimbegraafplaatsen zijn te zien nabij de Tombe.

rachel07

Graf van Rachel in 1927
Het graf van Rachel in de jaren 1930
De Joodse brigade poseert voor het Graf van Rachel in 194

In 1967 brak de Zesdaagse Oorlog uit waarbij Israël zijn buurlanden Egypte, Jordanië en Syrië aanviel en binnen de zes dagen onder de voet liep. Hoe kort de oorlog ook duurde, de gevolgen zijn nog steeds zichtbaar. Israël veroverde de Sinaïwoestijn en de Gazastrook op Egypte, de Golanhoogte op Syrië en de Westelijke Jordaanoever met Oost-Jeruzalem op Jordanië. De Sinaïwoestijn en de Golanhoogte werden wat later teruggeven, maar de andere veroverde gebieden bleven onder Israëlisch bestuur.

In 1873 tijdens de Yom Kippoeroorlog zal de Golanhoogte opnieuw worden ingelijfd bij Israël en dat is zo tot op vandaag. De verovering van Jeruzalem in 1967 riep bij vele Israëliërs, religieus of niet, sterke emotionele gevoelens op. De auteur Jeremy Bowen beschrijft hoe geharde paratroepen in huilen uitbarsten als ze voor het eerst sinds 1948 opnieuw bij de Klaagmuur in Oost-Jeruzalem staan. Ook Rachel’s Tombe viel in Israëlische handen en werd voor het eerst sinds 1948 weer normaal bereikbaar voor Joodse pelgrims. Direct na de verovering sprak de Israëlische minister van Defensie Moshe Dayan het gevoel van vele Israëlische burgers voor de radio uit: “We hebben Jeruzalem verenigd, (…) we zijn teruggekeerd naar het heiligste der heiligdommen en zullen dit nooit meer opgeven.

rachel021

Afbeeldingen boven en onder tonen de evolutie aan van Rachel’s Tombe. Boven in de jaren zeventig en tachtig toen het er allemaal erg vervallen bij stond. Onder in de jaren negentig, duidelijk wat opgelapt.

Als gevolg van de overeenkomsten die met de Oslo-akkoorden van 1993 in Camp David tot stand kwamen, werd de Israëlische regering ertoe verplicht om de heilige plaats van Aartsmoeder Rachel te overhandigen aan Yasser Arafat en de Palestijnse Autoriteit. Toen dit nieuws uitlekte sloeg dit in als een bom bij de religieus orthodoxe Joden, die het heiligdom bezetten en het niet meer zouden afgeven. Ze richten er een Jeshiva op, gaven er religieus onderwijs en zoals de sefardische Opper-Rabbijn Bakshi-Doron het toen al zei: “Wij zullen nooit de controle over Rachel’s Tombe afgeven“, zal dit sindsdien inderdaad ook het geval blijken.

rachel01a1

De internationale krant The Jewish Press, schreef op 15 juni 1995: “Met de stad Bethlehem, die op het punt staat om te worden overgenomen door de PLO, zal het Graf van Rachel opnieuw worden beroofd van haar kinderen. De Kever Rachel omringd door vijandige Arabieren kan alleen maar het einde betekenen van een Joodse aanwezigheid in Bethlehem, die in het beste geval slechts een beperkte toegang zal hebben tot het graf van de Aartsmoeder. Om te voorkomen dat Rachel’s Tombe volledig wordt geïsoleerd van het Joodse volk, hebben Knesset-lid Hanan Porat en de organisatie Shomrei Efrat van de gemeenschap van Efrath, een Kollel opgericht in Kever Rachel (Rachels Tombe), die zal lesgeven op dagelijkse basis en aldus de Joodse aanwezigheid in Bethlehem zal bestendigen zoals het de hele geschiedenis voordien ook zo is geweest, en er voor altijd zorgen voor het behoud van het eeuwige verband tussen Aartsmoeder Rachel en haar kinderen.”

rachel141

Afbeeldingen boven en onder: Vanaf 1996 wordt het gebied rondom de tombe van Rachel de militaire aanwezigheid van Israël versterkt. Tussen 1998 en 2000 wordt rondom de Tombe een kogelvrij gebouw opgetrokken op bevel van de Israëlische regering om de Tombe te beschermen tegen terreuraanvallen.  Op de afbeelding steekt de koepel van Rachel’s Tombe nog net boven de nieuwe versterkingen uit. Aanleiding tot deze versterkingen was toen in oktober 2000 de zogenaamde ‘politie’ van de PLO in combatuitrusting het vuur opende op Joodse burgers die het graf wilde bezoeken en Israëlische soldaten die Rachel’s Tombe bewaakten eveneens onder vuur nam. Deze aanvankelijk sporadische schermutselingen escaleerden spoedig en het duurde niet lang of het IDF (Israëlisch leger) nam de controle over de site en werd het tijdelijk verboden gebied voor het publiek. Een jaar later (28 december 2000) werd ze weer toegankelijk gemaakt na een reeks verdedigingswerken.

rachel04

Afbeelding onder: de twee zuilen die de inkom van Rachel’s Tombe markeerden werden nu helemaal overkoepeld door de nieuwe versterkingen.

rachel01

Afbeelding onder: Vanaf 2001 wordt het gebied rondom de tombe van Rachel de militaire aanwezigheid van Israël versterkt. Dan wordt ook begonnen met de bouw van de 8 tot 9 meter hoge Veiligheidsmuur rond en over de arabische gebieden in Judea en Samaria op de Westoever. De Veiligheidsmuur (zwarte lijn op het plan) maakt zelfs een ‘ommetje’ van 1,2 kilometer lengte en snijdt als een mes dwars doorheen de wijken van Bethlehem. Rachel’s Tombe wordt sindsdien aldus compleet geïsoleerd van de rest van de arabische wijken van de stad. Of hoe de combinatie van nationalisme en religie soms tot de vreemdste ‘bochten’ kan leiden…

rachel16

Afbeelding onder: links de muur en rechts de versterking rondom de tombe. Via een nauwe doorgang is Rachel’s Tombe voortaan nog enkel toegankelijk vanaf Israëlische zijde. Tegelijk opende Israël er op 15 november 2005 een nieuw checkpoint.
rachel06

Afbeeldingen boven en onder: zwaar ingekapseld door de Veiligheidsmuur en een controletoren pal tegenover de inkom van Rachel’s Tombe. Wie meent dat Israël ooit bereid zal zijn om terug te gaan naar de grenzen van voor 1967 als deel van een Vredesplan voor met Midden-Oosten, moet deze plaatjes maar eens goed bekijken en zich afvragen welke Israëli ooit noch Rachel’s Tombe zal willen afgeven aan de moslims van Gaza en de Westbank.

rachel05

Of Rachel’s Tombe er ooit weer zo idyllisch zal bij staan zoals 100 jaar geleden, lijkt hoogst onwaarschijnlijk…

rachel08

Advertenties

4 gedachtes over “Graftombe van Rachel (Bethlehem) politiek hangijzer in de geschiedenis van de Joodse staat

  1. DE VEILIGHEIDSMUUR IS ZEER GEWENST OM HET KWADE DAAR TE LATEN, WAAR HET VANDAAN KOMT !!!

    Like

    1. Hoi Kees,
      prachtig is dit verhaal over Rachel’s tomb.
      Zelf ben ik er meerdere malen geweest en Israël is dan ook mijn vliegbestemming nr. 1 !!
      Aardig dat we naast dezelfde naam, ook dezelfde Israël-liefde hebben !!

      groet,
      Kees.

      Like

  2. Geweldig toch??? als ze internationaal steun kunnen krijgen om Israël te verleiden daar actie te ondernemen.
    Wij zwijgen stil wij zijn bang om onze handen te branden aan koud water

    Like

Reacties zijn gesloten.