Dagelijks archief: 22 januari 2010

Op 25 januari 2006 verkreeg de Islamitische Verzetsbeweging Hamas een meerderheid in het Palestijnse parlement. De beweging pleegde tal van terreurdaden en verheerlijkt de jihad en de martelaarsdood. Hamas is een vertakking van de internationaal opererende Moslim Broederschap. Deze streeft naar dominantie van de islam in de wereld. Hamas is geen nationalistische organisatie die uit is op de vestiging van een onafhankelijke Palestijnse staat naast Israël. Het Europese concept van staten is strijdig met de fundamentalistisch-islamitische opvattingen.

In de strijd tegen Israël bedient Hamas zich van theologische anti-Joodse argumenten die aan de Koran en de Hadith zijn ontleend en van Europese antisemitische denkbeelden. Zo werden samenzweringstheorieën uit ‘De Protocollen van de Wijzen van Zion‘ in het Hamas-handvest verwerkt.

Hamas – portret en achtergronden plaatst Hamas in een historische en regionale context. Het boek geeft een diepgaand inzicht in de ideologie van en de internationale reacties op een beweging die in hoge mate de toekomst van het Midden-Oosten zal bepalen. Uit dit boek verschijnt op Brabosh.com het hoofdstuk ‘Terrorisme aan de macht’ (blz. 185 t/m blz. 210) in twee delen.

Wim Kortenhoeven specialiseerde zich in politieke vraagstukken over Jodendom en het Midden-Oosten. Al meer dan vijftien jaar schrijft hij analyses over deze onderwerpen. Hij is als researcher en redacteur werkzaam voor het Centrum Informatie en Documentatie Israël. In 2005 verscheen van zijn hand bij Aspect De kern van de zaak. Feiten en achtergronden van het Arabisch-Israëlisch Conflict.

De CIDI-informatiereeks verdiept het inzicht in het Midden-Oosten. CIDI is een onafhankelijke stichting, opgericht in 1974 door de Joodse gemeenschap in Nederland, met het doel voorlichting te geven over Israël, het Midden-Oosten en het Joodse volk. Het CIDI: Centrum Informatie en Documentatie Israel brengt hier een dossier over Hamas.

Ga hier terug naar het eerste deel: Hamas in Gaza: het terrorisme aan de macht [deel 1]

Het terrorisme aan de macht [deel 2]

door Wim Kortenoeven

Steunbetuigingen en apologieen

De verkiezingsuitslag van 25 januari 2006 werd in Europa niet door iedereen negatief beoordeeld. Zo schreef AEL-voorman Dyab Abou Jahjah: “Dit is een glorierijke dag voor het Arabische Volk overal ter wereld. Een dag waarop de Palestijnen aan de hele wereld hebben getoond, dat zij eerlijke en vrije verkiezingen kunnen houden in de meest moeilijke omstandigheden, en zonder enige confrontaties of botsingen. Het is een glorierijke dag, omdat de keuze voor de weerstand en voor de totale bevrijding van Historisch Palestina, van de Zee tot aan de Jordaan, heeft overwonnen. Hamas won de verkiezingen. Hamas vertegenwoordigt voor her Palestijnse volk en voor de meeste Arabieren niet nog een van die Islamitische bewegingen tussen vele anderen, die streven naar een theocratische staat. Hamas is boven alles een Verzetsbeweging, die de bezetting bevecht en die het conflict niet als een kwestie van `grenzen’ benadert, maar als een kwestie van `bestaan’.”

En de Nederlandse publicist J.A.A. van Doorn onderschreef in Trouw de doelstellingen van de naar zijn mening ten onrechte als terroristisch gekwalificeerde Hamas-beweging: “Of Hamas meer succes zal hebben, valt sterk te betwijfelen. De organisatie staat te boek als `terroristisch’ omdat ze de Joodse staat weigert te erkennen en verantwoordelijk is voor vele van de bloedige zelfmoordaanslagen op Israëlische burgers. [...] Voor een goed begrip is het wel nodig te weten dat de kwalificatie `terroristisch’ een bedenksel is van de Israëlische premier Ariel Sharon die zijn kans waarnam toen Amerika, door Al Kaida getroffen, ineens overal `terroristen’ begon te ontwaren. Maar terwijl het terrorisme van organisaties als Al Kaida geen enkele legitimering kent, streeft Hamas een gerechtvaardigd doel na [...].”

Optimistische waarnemers betoogden dat de verkiezingsoverwinning Hamas zou dwingen zichzelf salonfähig te maken teneinde de internationale politieke en financiële steun voor de Palestijnse zaak niet in de waagschaal te stellen. Zo typeerde terrorisme-expert Walter Posch van het European Institute for Security Studies de Hamas-overwinning zelfs als `een teken van hoop’. Toetreding van Hamas tot de regering zou volgens Posch `automatisch veel van hun radicale gedrag op de proef stellen, zeker op de middellange termijn’.  Enige ophef ontstond over de positieve wijze waarop Hamas en Hezbollah waren neergezet in een op 29 maart 2006 verschenen rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR):

“De discussies over de omgang van de EU met Hizbollah in Libanon en Hamas in de Palestijnse gebieden illustreren de dilemma’s van politieke toenadering. Beide organisaties hebben een politieke partij met een gewapende tak, en beide beschouwen aanslagen als gerechtvaardigd zolang Israël aanwezig is in de bezette gebieden. Hizbollah is zich na de terugtrekking van Israël uit Libanon steeds meer gaan toeleggen op de politiek en heeft een institutionaliseringstraject ondergaan. Ook Hamas is meer opgeschoven naar de politieke arena, overigens zonder de staat Israel te erkennen en geweld af te zweren. Drie jaar geleden nog besloot de EU mede onder Amerikaanse en Israëlische druk de beweging op haar lijst van terroristische organisaties te plaatsen. Maar het is voor het vredesproces en de toekomstige ontwikkeling van de regio onproductief Hamas uitsluitend als terroristische beweging te beschouwen, zijn democratisch gekozen politieke leiders ondanks de massale verkiezingsoverwinning van januari 2006 tot in lengte van dagen te isoleren en daarmee de verantwoordelijkheid te ontnemen voor een constructieve rol in het Israëlisch-Palestijns conflict. De beweging heeft grote legitimiteit en populariteit verworven onder de bevolking, voor een belangrijk deel dankzij sociale dienstverlening en het aan de kaak stellen van corruptie. Bovendien zullen de partijleiders van Hamas ook in de huidige situatie hun strategieën moeten afstemmen op de politieke realiteit, om zo voldoende invloed en steun te behouden. De EU heeft er begin 2006 dan ook terecht voor gekozen de economische hulp aan de Palestijnen voorlopig voort te zetten en een eventuele toekomstige regering van Hamas primair te beoordelen op haar concrete bijdragen aan de opbouw van de Palestijnse staat en het vredesproces in het Midden-Oosten.”

Het toenmalige VVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali reageerde op het rapport met de opmerking dat de `W’ van WRR blijkbaar staat voor ‘wereldvreemd’.

De langdurige onderschatting van het politieke potentieel van Hamas

Hoewel Hamas al sinds 1987 bestaat en de oorspronkelijk Egyptische moederorganisatie ervan, de Moslim Broederschap, al in 1928 werd opgericht, zijn er tot nu toe in het Nederlandse taalgebied geen voor een breed publiek toegankelijke publicaties over de `Islamitische Verzetsbeweging’ uitgegeven (de eerder genoemde CIDI-publicatie uit 1989 niet meegerekend). Dat manco kan voor een deel worden verklaard uit het feit dat er door de jaren heen naast Hamas een aantal andere – zowel islamistische als seculiere – terroristische organisaties in hetzelfde `werkgebied’ en met dezelfde methodes actief zijn geweest, waaronder de Palestijnse Islamitische jihad; de Al-Aksa Martelaren Brigades en de Tariziem (beide onderdeel van Al-Fatah, de belangrijkste fractie binnen de PLO); de Volks Verzets Comite’s (een afsplitsing van de Tanziem, met operationele contacten met Hamas); en het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (eveneens onderdeel van de PLO).

Tot 11 september 2001 werd terrorisme over het algemeen eerder geduid als een politiek (en dus gemotiveerd door op tijdelijke veranderingen gerichte doelstellingen) dan als een religieus (en dus gemotiveerd door op de eeuwigheid gerichte doelstellingen) verschijnsel. In het verlengde daarvan werd terrorisme algemeen gezien als een met ‘rationele’  middelen bestrijdbaar kwaad en als een factor die weliswaar politieke invloed kan hebben en die vanuit zogenaamde ‘schurkenstaten’ georkestreerd kan worden, maar die geen zelfstandige overheidsmacht zou kunnen verwerven en behouden zonder zichzelf eerst tot een aanvaardbare internationale gesprekspartner om te vormen – lees: zich te matigen.

Voorts werd, met betrekking tot het Palestijnse vraagstuk, door slechts weinigen getwijfeld aan blijvende politieke dominantie van de in 1964 opgerichte seculiere Palestijnse Bevrijdings Organisatie (PLO), die met de zegen van de internationale gemeenschap een vrijwel absolute bestuurlijke en financiele controle over de `Palestijnse zaak’ had weten te verkrijgen. Het was de PLO die in 1974 door de VN en in 1993 door Israël, als `de vertegenwoordiger van het Palestijnse volk’ werd erkend, die vervolgens alle overeenkomsten met Israël heeft gesloten en die ook akkoord is gegaan met de in april 2003 door de internationale gemeenschap neergelegde `Routekaart voor de Vrede’. Dat de PLO na de dood van Arafat in terminale zin zou worden geconfronteerd met de risico’s van democratische processen, werd door vrijwel niemand voorzien. Ook het leiderschap van Hamas zelf had niet verwacht de parlementsverkiezingen van 25 januari 2006 overmacht te zullen winnen.

Al met al leek Hamas voordien in de Palestijnse nationale politieke arena in de ogen van veel waarnemers een secundaire – en bijgevolg minder relevante en interessante – speler te zijn, niet in de laatste plaats vanwege het feit dat de organisatie om principiële redenen niet had willen meedoen aan de parlementsverkiezingen van 1996 in de gebieden die door de Palestijnse Autoriteit werden bestuurd. Hamas zag de Palestijnse Autoriteit als een vorm van accommodatie met de Joodse staat en als zodanig als een ongewenst verschijnsel, waarin de organisatie niet wilde participeren. Dat beeld veranderde tijdens de Al-Aksa intifada (september 2000 – november 2004), die leidde tot het verbreken van de politieke contacten tussen de PA en Israël en tot het unilateraal door Israël plaatsen van de omstreden veiligheidsbarrière en de ontruiming van de Gazastrook plus een deel van Noord-Samaria. Daarnaast speelde in de externe beoordeling van Hamas als politieke factor het juridische aspect een rol.

In de Oslo-akkoorden had de PLO, in de hoedanigheid van officiële en internationaal erkende vertegenwoordiger van de Palestijnen, zich verplicht tot ontwapening en ontmanteling van Hamas en andere terroristische organisaties (zoals de Islamitische Jihad). Die verplichting werd bekrachtigd in de in 2003 door de internationale gemeenschap opgestelde `Routekaart voor vrede’. Uitvoering van de door de PLO ondertekende akkoorden werd gedelegeerd aan de Palestijnse Autoriteit. Deze was bovendien impliciet verplicht verkiezingsdeelname van Hamas en andere extremistische en/of terroristische actoren te verbieden.

De op 29 september 1995 tussen Israël en de PLO gesloten (en voor de Palestijnse Autoriteit bindende) `Interim-overeenkomst’ schrijft voor dat `de nominatie van alle kandidaten, partijen of coalities’ die zich aan racisme schuldig maken of dat propageren of die `de implementatie van hun doelstelling met onwettige of niet-democratische middelen nastreven’ moet worden geweigerd of ongedaan gemaakt. Dat sluit aan op de in democratieën gangbare mores dat organisaties als Hamas nooit tot het electorale proces zouden moeten worden toegelaten en dat zij uberhaupt als organisatie zouden moeten worden verboden en/of op last van de rechter ontbonden. Bijgevolg leek de politieke dominantie van de PLO en de belangrijkste fractie daarin, Al-Fatah, automatisch te zijn gegarandeerd.

In de praktijk heeft de door Al-Fatah gedomineerde Palestijnse Autoriteit vrijwel niets ondernomen om de activiteiten van Hamas en andere terreurorganisaties te bestrijden. Sinds het aantreden van de PA, op 1 juli 1994, heeft Hamas zich echter niet alleen (verder) gespecialiseerd in het plegen van grootschalige (bom)aanslagen met `zelfmoord’-terroristen, het uitbreiden van de eigen Izz al-Din al-Qassam militie, de verwerving van conventionele wapens en explosieven en de productie van bommen vorm van een alternatief sociaal-economisch en educatief vangnet voor de `gewone bevolking’. De belangen daarvan waren van meet af aan door Arafats Palestijnse Autoriteit verwaarloosd. Met het alternatieve systeem werd door Hamas ook een sterke politieke machtsbasis gebouwd, vooral in de Gazastrook. Dat werd door de jaren heen zichtbaar in verkiezingen waaraan Hamas wel deelnam, zoals die voor besturen van studentenorganisaties en kamers van koophandel en voor gemeenteraden,  niet alleen in de Gazastrook, maar ook op de West Bank. Ook de Israëlische terugtrekking uit de Gazastrook en de ontmanteling van de Joodse woonkernen in dat gebied, in de zomer van 2005, werden door Hamas geclaimd als een strategische overwinning op de Israëlische vijand, een overwinning die vooral dankzij de inspanningen van Hamas zou zijn geboekt. Die zelfgenoegzaamheid werd bekritiseerd door onder andere Jamal Shubaki, lid van de Palestijnse Wetgevende Raad voor de met Hamas om de volksgunst concurrerende Fatah-beweging.

De corruptie en het wanbestuur van de door PLO gedomineerde Palestijnse Autoriteit, en de alom gewaardeerde sociale en educatieve voorzieningen van Hamas, hebben ongetwijfeld een belangrijke rol gespeeld in de omwenteling van januari 2006, maar het fenomeen van de islamisering van de Palestijnse samenleving is eveneens een belangrijke factor. Het was ironisch genoeg juist de jaren lang door de Palestijnse Autoriteit uitgestelde maar onvermijdelijke democratisering die een einde maakte aan het seculiere PLO-regentschap. Amos Perlmutter schreef al in de zomer van 1994 in Foreign Affairs: “De enige samenhangende politieke kracht in Gaza is de anti-seculiere, radicale islamitische Hamas-beweging. [... ] Het is aannemelijk dat Gaza zich zal gaan scharen in het  gezelschap van andere seculier-pretoriaanse Arabische staten die voortdurend steun verliezen aan meer agressieve en traditionele radicale krachten. Echt democratische verkiezingen in Gaza zullen alleen de islamitische fundamentalisten aan de macht brengen.”

Iets minder dan tien jaar later, in januari 2004, schreef de Israëlische Midden-Oostenspecialist Jonathan D. Halevi over het ‘toenemende bewijs’ dat Fatah in het post-Arafat tijdperk haar politieke dominantie zou kunnen gaan verliezen: “Hamas maakt zich op om de Palestijnse Autoriteit te erven.” Halevi wees erop dat Hamas zich, in de inter-Palestijnse onderhandelingen van december 2003 in Caïro, openlijk en zelfbewust had gekeerd tegen het uitgangspunt dat de seculiere PLO de enige en exclusieve vertegenwoordiger van het Palestijnse volk was.

Palestijnse Autoriteit preekte Hamas-agenda

De omwenteling van januari 2006 heeft nog een ander ironisch aspect: ruim tien jaar systematische antisemitische, jihadistische en islamistische propaganda van de Palestijnse Autoriteit, via de media, het onderwijs en religieuze instellingen, heeft diepgaande ‘vormende’ gevolgen gehad, die naar moet worden gevreesd nog generaties lang zullen doorwerken. Bij veel Palestijnen werd de notie bevestigd dat de expliciet op de vernietiging van Israël gerichte Hamas-agenda te verkiezen is boven de gefaseerde (maar onsuccesvolle) onderhandelingsstrategie van de tussen 1994 en 2006 door Al-Fatah/PLO gedomineerde Palestijnse Autoriteit.

De Palestijnse Autoriteit predikte – met financiële steun van onder andere de Europese Unie – als het ware een actieprogramma dat Hamas aanbood ook daadwerkelijk, totaal en vooral zonder dralen en falen te zullen uitvoeren. In die zin hebben de PLO en de PA geoogst wat zij zelf hebben gezaaid en is de EU daarvoor indirect verantwoordelijk, zoals de Britse Europarlementarier Charles Tannock in een opinieartikel poneerde. In april 2004, nog tijdens Arafats bewind, werd uit een opiniepeiling duidelijk dat Hamas Al-Fatah met 32 tegen 27,1 procent van de stemmen in populariteit voorbij was gestreefd. Dezelfde peiling wees uit dat 76,5 procent van de Palestijnen het plegen van `zelfmoord’-bomaanslagen op Israëlische doelen steunde.

Seculiere versus religieuze argumenten

Na 25 januari 2006 werd in Israël en het Westen veel gespeculeerd over de politieke koers die Hamas zou gaan uitzetten en volgen als de organisatie eenmaal regeringsverantwoordelijkheid zou dragen. Daarbij werden soms analogieën geconstrueerd met de pragmatische politiek van de PLO, die net als Hamas over een handvest beschikte waarin de gewelddadige vernietiging van Israël als centraal doel werd omschreven. En had diezelfde PLO Israël uiteindelijk niet erkend en zijn handvest aan dat standpunt aangepast. De PLO kwam echter – in bestuurlijke zin – aan de macht in 1994, kort na de beëindiging van de Koude Oorlog, toen de wereld nog redelijk overzichtelijk was, toen alom nog werd geloofd in de onvermijdelijke vervulling van Fukuyama’s theorieën over de redelijkheid en rationaliteit van alle wereldburgers, ook die in islamitische staten.

Islamitisch fundamentalisme was in die periode wel manifest – zoals bijvoorbeeld in Iran, waar na de islamitische revolutie van 1979 een islamitische theocratie werd gevestigd – maar het werd door liberale rationalisten in het Westen niet als een potentieel wereldbedreigende ideologie beschouwd. Op basis van het internationaal erkende zelfbeschikkingsrecht van volken en in de traditie van nationalistische bevrijdingsbewegingen, propageerde de PLO de stichting van een Palestijnse natiestaat in het gebied tussen de Middellandse Zee en de Jordaan. Daarbij bediende de PLO zich van seculiere argumenten en jargon- die voor een belangrijk deel kunnen worden herleid naar de `anti-imperialistische’ ideologie van de voormalige Sovjet-Unie, waar een groot aantal PLO-functionarissen militair en/of ideologisch werd geschoold. Hamas daarentegen, heeft zich steeds gebaseerd op de orthodox-islamitische politieke visie. In het kader daarvan worden door Hamas alle seculiere PLO-argumenten van de hand gewezen en is de ‘volledige bevrijding van Palestina’, als waqf (onroerend goed met een speciale islamitische bestemming), niets meet dan een noodzakelijke fase op de weg naar de vestiging van een islamitische eenheidsstaat.

Overigens kan met recht worden getwijfeld aan de oprechtheid van de PLO waar het gaat om de erkenning van Israël in het kader van een twee-statenoplossing. Het erkennen van een staat is een ding, maar het erkennen op het recht van bestaan- van en op vrede en veiligheid voor (de inwoners van) die staat is uiteraard van een andere orde. Boekdelen daarbij spreekt de door de PLO/ PA in september 200o begonnen ‘intifada’ tegen Israël – het antwoord op eerder dat jaar in de VS gevoerde vredesbesprekingen tussen Israël en de PLO, waarvan de resultaten (in de vorm van het meest vergaande Israëlische territoriale aanbod ooit) door een maximalistisch handelende Arafat waren afgewezen. Tijdens, maar ook na de terreuroorlog van 2000-2005 werd een belangrijk deel van het geweld, waaronder ook ‘zelfmoord’-acties, gepleegd door de Al Aksa Martelaren Brigade, een militie van Al-Fatah (de belangrijkste fractie binnen de PLO). Deze werd om die reden op 27 maart  2002 op de Amerikaanse lijst van terroristische organisaties geplaatst.

Ga hier terug naar het eerste deel: Hamas in Gaza: het terrorisme aan de macht [deel 1]

Op 25 januari 2006 verkreeg de Islamitische Verzetsbeweging Hamas een meerderheid in het Palestijnse parlement. De beweging pleegde tal van terreurdaden en verheerlijkt de jihad en de martelaarsdood. Hamas is een vertakking van de internationaal opererende Moslim Broederschap. Deze streeft naar dominantie van de islam in de wereld. Hamas is geen nationalistische organisatie die uit is op de vestiging van een onafhankelijke Palestijnse staat naast Israël. Het Europese concept van staten is strijdig met de fundamentalistisch-islamitische opvattingen.

In de strijd tegen Israël bedient Hamas zich van theologische anti-Joodse argumenten die aan de Koran en de Hadith zijn ontleend en van Europese antisemitische denkbeelden. Zo werden samenzweringstheorieën uit ‘De Protocollen van de Wijzen van Zion‘ in het Hamas-handvest verwerkt.

Hamas – portret en achtergronden plaatst Hamas in een historische en regionale context. Het boek geeft een diepgaand inzicht in de ideologie van en de internationale reacties op een beweging die in hoge mate de toekomst van het Midden-Oosten zal bepalen. Uit dit boek verschijnt op Brabosh.com het hoofdstuk ‘Terrorisme aan de macht’ (blz. 185 t/m blz. 210) in twee delen.

Wim Kortenhoeven specialiseerde zich in politieke vraagstukken over Jodendom en het Midden-Oosten. Al meer dan vijftien jaar schrijft hij analyses over deze onderwerpen. Hij is als researcher en redacteur werkzaam voor het Centrum Informatie en Documentatie Israël. In 2005 verscheen van zijn hand bij Aspect De kern van de zaak. Feiten en achtergronden van het Arabisch-Israëlisch Conflict.

De CIDI-informatiereeks verdiept het inzicht in het Midden-Oosten. CIDI is een onafhankelijke stichting, opgericht in 1974 door de Joodse gemeenschap in Nederland, met het doel voorlichting te geven over Israël, het Midden-Oosten en het Joodse volk. Het CIDI: Centrum Informatie en Documentatie Israel brengt hier een dossier over Hamas.

Afbeelding hierboven: Hamas militieleden brengen hun ‘bekende’ groet uit. De terroristische organisatie Hamas bestrijdt van bij haar ontstaan de oprichting van een onafhankelijke Palestijnse staat. Voor hen bevind ‘hun’ staat zich op het huidige grondgebied van de staat Israël, waar voor Joden geen plaats is. Alle Joden moeten uit Israël worden verdreven of ‘tot de laatste Jood worden uitgeroeid’. “Er is geen oplossing voor het Palestijnse probleem dan de jihad [heilige oorlog]. Initiatieven, voorstellen en internationale conferenties zijn slechts tijdverspilling, nutteloze ondernemingen.” (art. 13 uit het Handvest van Hamas)

Het terrorisme aan de macht

door Wim Kortenoeven

De verkiezingen van 25 januari 2006

Bij de verkiezingen van 25 januari 2006 werden 74 van de 132 zetels in de Palestijnse Wetgevende Raad door Hamas in de wacht gesleept, terwijl vier andere zetels werden gewonnen door aan Hamas gelieerde `onafhankelijke’ kandidaten. De seculiere Fatahbeweging (de belangrijkste fractie binnen de Palestijnse Bevrijdingsbeweging PLO) haalde 45 zetels. De Hamas-overwinning was groot genoeg om zonder coalitiebeslommeringen aanspraak te kunnen maken op regeringsverantwoordelijkheid, maar onvoldoende om staatsrechtelijke veranderingen te kunnen doordrukken, zoals invoering van de islamitische wet (sharia). Daarvoor is een tweederde meerderheid (88 stemmen) in de Wetgevende Raad nodig.

In 2005 had Hamas al de (gefaseerde) gemeenteraadsverkiezingen in de PA-gebieden gewonnen, maar op 25 januari 2006 was het de eerste keer in de geschiedenis dat een door de Westerse democratieën als `terroristisch’ bestempelde organisatie langs democratische weg de hoogste macht in een politieke entiteit had weten te verwerven, zowel in wetgevend (parlementair) als in uitvoerend opzicht (het aanspraak kunnen maken op regeringsbevoegdheid). Daarnaast was de uitslag dusdanig dat er voor Hamas geen noodzaak bestond om een coalitieregering met Fatah te vormen.

Dilemma’s voor de democratieën

De verkiezingsuitslag stelde de internationale gemeenschap, in het bijzonder de democratieën, voor reusachtige ideologische, politieke, praktische en humanitaire dilemma’s. In de eerste plaats hadden zij zelf Hamas als terroristische organisatie bestempeld. In de tweede plaats was de Palestijnse Autoriteit sinds de instelling ervan, in 1994, volledig afhankelijk geworden van Amerikaanse en Europese hulpgelden en projectmatige steun.

De Italiaanse premier Silvio Berlusconi noemde de verkiezingsuitslag `een zeer, zeer, zeer slecht resultaat’ en het Oostenrijkse voorzitterschap van de EU verklaarde: “Er is in het politieke proces geen plaats voor groepen of individuen die geweld prediken. De Europese Unie verzoekt alle facties te ontwapenen, geweld af te zweren en Israëls bestaansrecht te erkennen”.

Het reusachtige dilemma voor de internationale en met name de Europese politiek werd treffend verwoord door de Spaanse Europarlementarier Ignasi Guardians: “Wij kunnen niet aandringen op democratie en vervolgens het resultaat van vrije en eerlijke verkiezingen ontkennen. [...] Het is zonneklaar dat de EU nimmer de financiering zal kunnen toestaan van een regime dat de gewapende strijd tegen Israël voortzet”.

Boycot van de Hamas-regering

Onmiddellijk na haar aantreden, op 29 maart 2006, werd de Hamas-regering van Ismael Haniyeh door Israël, de VS, de EU en andere westerse actoren geboycot. De maatregel was onvermijdelijk. Hamas was op de Europese en Amerikaanse terreurlijsten geplaatst en ook op basis van VN-resoluties diende de organisatie te worden geboycot en bestreden. Officiële politieke contacten met de Palestijnen verliepen vanaf dat moment uitsluitend via de machteloze voorzitter van de Palestijnse Autoriteit, Mahmoud Abbas. De geldstroom naar onder de regering ressorterende Palestijnse instituties (waaronder budgettaire steun) werd gestaakt.

De humanitaire en financiële hulp aan de Palestijnse Arabieren werd voortgezet via in de gebieden werkzame NGO’s, het kantoor van Abbas en individuele PA-functionarissen. In juni 2006 werd de omzeiling van de Palestijnse Autoriteit geformaliseerd in het Temporary International Mechanism (TIM). In zijn antwoord van 27 juni 2006 op kamervragen van de SGP schreef minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot hierover:

Minister Ben Bot

“Doel van dit mechanisme is de Palestijnse bevolking direct, dus zonder tussenkomst van de door Hamas geleide Palestijnse regering, te ondersteunen bij het voorzien in de basisbehoeften zodat een humanitaire crisis kan worden voorkomen. Tevens werd afgesproken dat de Europese Commissie het voortouw zou nemen bij bet vormgeven van een dergelijk mechanisme. Het voornemen is het mechanisme op de kortst mogelijke termijn operationeel te laten zijn en na drie maanden te evalueren. De Europese Commissie heeft voorgesteld dat het mechanisme bestaat uit drie loketten; een loket voor de financiering van de voorraden en lopende kosten van essentiële diensten in de Palestijnse gebieden, zoals gezondheidszorg, een voor de betaling van openbare nutsvoorzieningen (gas, water, elektriciteit en brandstof) en ten slotte een loket voor de betaling van uitkeringen aan individuele armlastige Palestijnen. Betalingen uit dit mechanisme zijn gebonden aan stringente internationale controle. Nederland is van oordeel dat het mechanisme op een zodanige wijze moet worden opgezet dat het bijdraagt aan het in stand houden van de elementaire diensten in de Palestijnse gebieden alsmede financiële steun biedt aan Palestijnen die deze cruciale diensten verzorgen. De Nederlandse regering denkt daarbij in eerste instantie aan de gezondheidszorg en het onderwijs en ondersteuning van de armsten in de samenleving. De beschikbare donorgelden moeten ter beschikking komen van die Palestijnse burgers die direct bij het verlenen van diensten in de gekozen sectoren betrokken zijn. Ministerieambtenaren moeten daarom worden uitgesloten van het mechanisme. Veiligheidsfunctionarissen kunnen niet in aanmerking komen voor betalingen”.

De Europese Commissie verwoordde de EU-maatregelen als volgt: “Na de formatie van de door Hamas geleide PA-regering, in maart 2006, heeft de [Europese] Commissie de politieke contacten verbroken en zijn rechtstreekse steun aan die regering voorlopig gestaakt; teneinde financiële belangen van de EU te beschermen. In de tussentijd is de hulpverlening versterkt die gericht is op de nood en de humanitaire behoeften van de Palestijnse bevolking. De Commissie staat klaar om de betrekkingen te herstellen met een regering die de voorwaarden van het Kwartet aanvaardt (geweldloosheid, erkenning van Israëls bestaansrecht, en aanvaarding van eerdere overeenkomsten en verplichtingen, inclusief de Routekaart)”.

President Bush verklaarde op een persconferentie op 29 maart: “Wij steunen het verkiezingsproces, wij steunen democratie, maar dat betekent niet dat wij verplicht zijn om regeringen te steunen die als gevolg van de democratie gekozen worden”.

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot betoogde in het mondelinge vragenuur van de Tweede Kamer op 4 april 2006:

“De Europese Unie en Nederland hebben keer op keer duidelijk aangegeven dat het feit dat Hamas verkozen is op democratische wijze, niet betekent dat dit bewind ook noodzakelijkerwijs op democratische wijze zijn normale autoriteit wil uitoefenen. Wij hebben steeds gezegd dat er drie eisen zijn [...]. Op de eerste plaats is dat de erkenning van Israël, op de tweede plaats het afzweren van geweld en op de derde plaats het nakomen van verplichtingen en afspraken uit het verleden. Ondanks het feit dat deze wensen keer op keer duidelijk op tafel zijn gelegd, is Hamas niet bereid om op deze drie eisen in te gaan. Dat is ook de reden waarom de Europese Unie en Nederland hebben gezegd dat zij geen betrekkingen willen aangaan met Hamas totdat dit het geval is. Dat betekent concreet dat er wel contact blijft bestaan met president Abbas, die een andere lijn volgt, en ook met de PLO. Het betekent dat deze regering niet financieel zal worden gesteund door Nederland en wat mij betreft ook niet door de Europese Unie. [...] Als je vrede wilt bevorderen, zullen de twee partijen toch minstens bereid moeten zijn om met elkaar te spreken. De Hamasregering stelt uitdrukkelijk dat zij de Israëlische regering niet erkent en dat zij daar dus ook niet mee wil spreken. Daardoor wordt het buitengewoon moeilijk om het vredesproces met deze Hamasregering voortgang te doen vinden. Om die reden hebben wij de drie eisen gesteld. Het is heel belangrijk dat wij die blijven herhalen. [...]

Wij zullen geen contacten onderhouden met Hamas en dus ook niet met Hamasministers van de nieuwe regering. In de verklaring van de Europese Unie, die later ook door het Kwartet is bevestigd, heeft de Europese Unie duidelijk gemaakt wat haar lijn is, en ik denk niet dat wij op die lijn vooruit lopen. Ik heb alleen datgene bevestigd wat zowel in de Raad als door her Kwartet duidelijk naar voren is gebracht, namelijk dat er geen betrekkingen zullen worden onderhouden met de Hamasregering en de ministers zolang niet duidelijk is dat aan de drie eisen voldaan is. [...] Maar als de Hamasregering zich bereid zou verklaren om over bepaalde zaken in onderhandeling te treden met Israël en Israël dit zou aanvaarden, dan zou dat een duidelijk teken zijn dat er van een erkenning sprake is. Je gaat immers alleen op dit niveau onderhandelen als je elkaar in zekere zin erkent. Je kunt de facto erkennen en de jure erkennen. Het kan goed zijn dat dit de facto tot uitdrukking wordt gebracht, net als het ook de facto duidelijk gemaakt kan worden op welke wijze aan de andere twee eisen voldaan wordt. Maar nogmaals: het is heel moeilijk om hierover in abstracto een verhandeling te geven; dit zal in de praktijk moeten blijken.”

In de internationale politiek is het echter vrijwel onmogelijk om de betrekkingen met `schurkenregimes’ duurzaam en volledig te verbreken of uit de weg te gaan. Dat werd in het kamerdebat van op 18 april 2006  ongewild geïllustreerd door het CDA-kamerlid Henk Jan Ormel, een van de felste tegenstanders van het onderhouden van enigerlei contacten met Hamas.  Ormel: “De CDA-fractie vindt dat de aanslag in Tel Aviv afgrijselijk is geweest en dat de reactie van Hamas beschamend was. Wij begrijpen de antwoorden van de minister, maar vragen hem aan de heer Solana, de vertegenwoordiger van de EU, en aan de vertegenwoordigers van het Kwartet te vragen, een zeer krachtig signaal aan Hamas te geven. Wij kunnen dit niet maar zo door laten gaan”.

Ontkenning van de doelstellingen van Hamas

Gezien de onwerkbare situatie was het niet verbazingwekkend dat door de Europese Unie en individuele lidstaten daarvan geprobeerd een ‘constructieve oplossing’ te vinden om de relaties met de Palestijnse Autoriteit op het oude niveau terug te brengen. Voorbeelden daarvan zijn het door Zweden verstrekken van (Schengen)visa aan Hamas-kopstukken en uitspraken die tot doel hadden de doelstellingen van Hamas weg te nuanceren of gewoon te ontkennen. Zo betoogde Javier Solana, Hoge Vertegenwoordiger van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid van de EU, op 26 oktober 2006 in een interview met de Jerusalem Post dat Hamas niet op de vernietiging van Israël uit zou zijn. Daar werd door Hamas dankbaar op ingehaakt. Minder dan een week later schreef Hamas-functionaris Ahmed Yousef, een adviseur van premier Ismael Haniyeh, in de New York Times dat Hamas bereid zou zijn tot het met Israël sluiten van een hoedna (langdurig bestand) en tot het voeren van onderhandelingen ter oplossing van alle nog onopgeloste kwesties in het Palestijns Israëlisch conflict.

De centrale vraag is echter in hoeverre Hamas daarin geloofwaardig kan zijn. In andere woorden: of de organisatie bereid en in staat is haar zelfverklaarde raison d’ être – de vernietiging van de Joodse staat – openlijk te verloochenen. In her Westen lijkt op dat punt de wens de vader van de gedachte te zijn. Zo stond bijvoorbeeld in bet jaarverslag 2005 van de Nederlandse Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst te lezen: “Voor terroristische organisaties als Hamas en Hezbollah is het afgelopen jaar veel veranderd. Hezbollah trad in Libanon toe tot de regering en nam voor her eerst regeringsverantwoordelijkheid op zich. Door de politieke realiteit gedwongen en gedreven door pragmatisme is ook Hamas gaan deelnemen aan politieke processen. Toch willen beide organisaties hun legitimatie als jihadorganisatie behouden.  De deelname van Hezbollah en Hamas aan politieke processen heeft echter niets met pragmatisme te maken, maar met opportuniteit. Politieke dominantie is voor hen een faciliterende doelstelling, geen door de omstandigheden opgelegd alternatief. En hun politieke activiteiten beperken als zodanig niet ‘hun legitimatie als jihadorganisatie’.

De bestaansgrond van Hamas

De raison d’ être van Hamas, de vernietiging van Israel op basis van religieuze voorschriften, maakt het onmogelijk dat de beweging zich daadwerkelijk duurzaam zou kunnen matigen, laat staan dat zij in onderhandelingen tot een vreedzame en duurzame oplossing van het conflict zou willen komen. Er bestaat geen gematigde vorm van massamoord en het vernietigen van een staat. En op het moment dat religieuze dogma’s in politieke termen worden vertaald worden die politieke termen eveneens dogma’s. Bijgevolg horen uitspraken als die van Ahmed Yousef thuis in de categorie misleiding. Misleiden ten behoeve van ‘de islamitische zaak’, het principe van al-taqiyeh, wordt door de sjaria overigens goedgekeurd en zelfs aangemoedigd. En in de Koran wordt Allah zelf als de beste der misleiders getypeerd.

Hamas wordt gedreven door fundamentalistische beweegredenen, die zijn gebaseerd op islamistische dogma’s, welke op hun beurt zijn vastgelegd in het handvest van de organisatie. Intrekking of zelfs maar gedeeltelijke wijziging van dat handvest zou betekenen dat de beweging een aantal religieuze opvattingen overboord zet en zichzelf de facto opheft. Compromissen zijn door de stichters van Hamas onmogelijk gemaakt. “Het verlaten van de conflictcirkel met Israël is een daad van hoogverraad; allen die zich daaraan schuldig maken zullen worden vervloekt”.

De Joodse staat wordt door Hamas-functionarissen bovendien stelselmatig gedemoniseerd, hetgeen de morele noodzaak van de confrontatie versterkt. Zo wordt Israël bijvoorbeeld afgeschilderd als een koste wat kost te bestrijden dodelijke ziekte in de islamitische wereld: “Ondanks alle druk zijn de Palestijnen vastberadener geworden in hun strijd; en Hamas zal nooit haar fundamentele strategie opgeven, en dat is het verzet. Wij zullen geen genoegen nemen met iets minder dan de zionistische terugtrekking uit alle bezette gebieden. En, zoals wijlen de imam Khomeini heeft gezegd, ‘Israël is een dodelijke tumor, die wij nimmer als staat zullen accepteren’.” [Met het woord 'alle' wordt gedoeld op het volledige grondgebied van de staat Israël, niet alleen op de in 1967 door Israël veroverde gebieden. In de visie van Hamas was de stichting van de Joodse staat, in 1948, onrechtmatig en behoort het volledige gebied tussen de Jordaan en de Middellandse Zee onder islamitisch bewind te komen.]

Wordt vervolgd in Hamas in Gaza: het terrorisme aan de macht [deel 2]