Vlaamse Vrienden van Israël

The IAEA and Israel

door Ephraim Asculai

Israël was één van de stichtende leden van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA), dat werd opgericht in 1957. Op dat moment waren de verwachtingen van deze organisatie hoog gespannen, die opgericht werd in navolging van de visie van president Eisenhower’s Atoms for Peace. Het zou een technische organisatie worden, met als doelstelling: “de bijdrage van kernenergie aan de vrede trachten te versnellen en de gezondheid en welvaart over de hele wereld te vergroten. Zij zorgt ervoor dat, voor zover zij daartoe in staat is, dat de steun aan of op haar verzoek of onder haar toezicht of controle niet wordt gebruikt op een zodanige wijze dat zij geen militaire objectieven zal dienen.” Deze doelstellingen zijn nog steeds geldig en staan ingeschreven in de statuten van het IAEA, maar haar interpretaties zijn helemaal afgedwaald van het oorspronkelijke doel. Van een zeer technische organisatie is de IAEA veranderd in een zeer politieke technische organisatie.

De Israëlische kerncentrale van Dimona in de Negevwoestijn

Vanwege de gepolitiseerde situatie, werd op de Algemene Conferentie (AC) van de IAEA op 18 september 2009 een resolutie goedgekeurd die “Israël oproept om het NPV te ondertekenen en al haar nucleaire faciliteiten plaatst onder de uitgebreide bewaking van de IAEA.” Die resolutie deed geen oproep aan India en Pakistan, toch ook leden van dezelfde IAEA regio en twee landen die ondergrondse kernproeven hebben uitgevoerd, om het NPV (Non Proliferatie Verdrag – verdrag tegen verspreiding van kernwapens) te ondertekenen, en er was ook geen resolutie om Iran te berispen vanwege haar voortdurende niet-naleving van de verzoeken van de IAEA om informatie te verstrekken over haar verdachte nucleaire programma. De vertegenwoordiger van Israël, David Danieli, noemde de resolutie ‘een rookgordijn’, bedoeld om te verhullen dat Iran en Syrië zelf kernwapens willen ontwikkelen. De Iraanse afgevaardigde Ali Asghar Soltanieh zei dat de resolutie moet worden gezien als een waarschuwing aan het adres van de VS en andere landen die Israël steunen. ‘De Amerikaanse regering is duidelijk gemaakt dat ze Israël niet tegen elke prijs moet blijven steunen’, zei hij.

Interessant gegeven is dat de stemming over de ‘Israëlische Resolutie’ bijna gelijk verdeeld en goedgekeurd werd door minder dan een meerderheid van de aanwezigen op de AC (49 stemmen voor, tegenover 45 tegen, inbegrepen de meeste westerse landen en 16 andere landen onthielden zich bij de stemming). Er is ook de jaarlijkse resolutie van de AC die de “toepassing van de veiligheidsregels van de IAEA in het Midden-Oosten” bespreekt. Het veel besproken Iraanse voorstel voor een resolutie die aanvallen op [haar] nucleaire installaties moet verbieden, was blijkbaar ingetrokken vooraleer het tot een stemming kwam.

Vanwege het “regionale systeem” dat wordt gebruikt in de meeste van de VN-familie van organisaties, heeft Israël nooit een zetel gekregen in de Raad van Bestuur (Board of Governors – BOG) van de IAEA. Volgens dit systeem worden de zetels in de BOG toegewezen aan geografische regio’s en voorgedragen door de regionale staten. Israël behoort geografisch tot het Midden-Oosten en Zuid-Azië, net zoals ook India en Pakistan. Israël, dat door de andere landen niet wordt geaccepteerd als lid van ‘hun’ regio, is aldus uitgesloten van de uitoefening van haar inherente recht. Dat is niks nieuws, in sommige van de organisaties kreeg Israël haar plaats als lid van de Europese regio, in sommige gevallen van een Westerse groep, en vreemd genoeg, ook op een bepaald moment omtrent sport, ingedeeld als lid van de regio van Oceanië. Dit berokkent ook schade aan het IAEA, bijvoorbeeld toen Israël, omwille van deze discriminatie, in opdracht van de IAEA erg sterk en met succes de taak vervulde van gastheer voor de bijeenkomst van de Comprehensive Test Ban Treaty Organization (CTBTO), organisatie die ijvert voor het verbieden van nucleaire testen. In de tekst van dit verdrag – dat Israël wèl heeft ondertekend – wordt de plaats van Israël gewaarborgd.

De vernietiging van de nucleaire installaties van Irak door het IDF in 1981

De eerste keer dat Israël uit de IAEA werd gestoten was in 1981, na de vernietiging van de Iraakse reactor die in aanbouw was op Tuwaitha [Operatie Opera]. Op dat ogenblik werd in de Verenigde Naties een resolutie aangenomen waarin aan Israël werd opgeroepen om zich te houden aan het NPV (non-proliferatie verdrag). Dit werd gevolgd door een soortgelijke resolutie van de AC – IAEA. Ter vergelijking, in 1998, volgend op de Indiase en Pakistaanse kernproeven, was er een sterke resolutie van de AC waarin de tests werden veroordeeld en alle staten werden opgeroepen om toe te treden tot het NPV. Vreemd genoeg werden India en Pakistan hierin nooit bij naam genoemd. De testen werden beschreven als hebbende plaatsgevonden in Zuid-Azië (het Midden-Oosten is niet opgenomen als definitie van die regio).

Politiek domineert duidelijk het probleem. Egypte, de traditionele leider van campagnes tegen Israël in de internationale instanties, geeft er de voorkeur aan dat Israël geen verklaring geeft of het land nu al dan niet over kernwapens beschikt. Integendeel, Egypte wil ervoor waken dat het zelf geen kernwapens zal hebben in de toekomst. Egypte weet goed dat de weg naar de ontwapening van massavernietigingswapens niet gaat via de formele naleving van verdragen. Het handhaven van verdragen is alleen mogelijk wanneer de betrokken partijen erkennen dat dit gaat om hun eigen fundamentele belang. Met Irak en Libië die op heterdaad werden betrapt, en met Iran dat haast maakt met de ontwikkeling van nucleaire wapens, ondanks het feit deze landen het NPV hebben ondertekend, is de situatie in het Midden-Oosten niet erg bevorderlijk voor regionale nucleaire ontwapening. Is het redelijk om te eisen dat Israël afziet van haar jarenlange beleid van ondoorzichtigheid? Zelfs Egypte weet dat de kans dat dit in de huidige stand van zaken ooit zal gebeuren erg klein is. Dus is de laatste IAEA-resolutie gewoon een onderdeel van de reeks hoogdravende toespraken tegenover Israël.

In een aanvullende afwijking van de geformuleerde doelstellingen van het IAEA, heeft de vertrekkende directeur-generaal van het IAEA – de Egyptenaar Mohammed el-Baradei – het op zich genomen om zijn benoeming (hij wordt in de statuten beschreven als de “hoogste ambtenaar van het Agentschap”) verder te politiseren door zijn mening keer op keer te uiten dat Israël het NPV moet ondertekenen.

In deze politieke context zal Israël waarschijnlijk al deze resoluties, verklaringen en andere politiek discriminerende maatregelen weinig serieus nemen. Volgens de preambule van het Verdrag van Wenen uit 1969 inzake de Wet op Verdragen [Law of Treaties] “worden de beginselen van vrije instemming en van goede trouw … universeel erkend.” De vrije toestemming van Israël zal er zeker niet komen door middel van resoluties. Israëlische acties zullen intern worden besloten, na rijp beraad en via een eerlijk proces.

Het belang van de IAEA ligt niet in haar politieke daden, maar in haar enorme technische mogelijkheden. Het helpt landen over de hele wereld in de toepassing van nucleaire technologie voor vreedzame doeleinden. Het speelt een belangrijke rol in de toepassing van de veiligheidscontrole, zij het in veel gevallen slechts in beperkte mate. Aan de andere kant heeft de IAEA ernstig te lijden onder de politieke ondertoon in haar Iran verslagen. De AC heeft de IAEA een slechte dienst bewezen in haar discriminerende resolutie over Israël. Als het serieus wil worden genomen, moet de IAEA haar aanpak veranderen. Het is aan de nieuwe directeur-generaal om dit te doen.

Bron: The Institute for National Security Studies: The IAEA and Israel, INSS Insight nr. 135 van 5 oktober 2009 door Ephraim Asculai, vrij vertaald en bewerkt door Brabosh op 11 oktober 2009