26 oktober: Dag van de Erkentelijkheid jegens politie van Antwerpen: Gepast of ongepast?

Ik deel de mening en hoop/vrees van dhr. Goldberg.

De publicatie van Lieven Saerens’ zo knappe boek “Vreemdelingen in een wereldstad” wekte misschien de verkeerde indruk dat het Antwerpse politiekorps ‘en bloc’ een zootje Jodenjagers is geweest. Ook de publieke excuses van burgemeester Janssens op 28 oktober 2007 kon die indruk wel wekken (hoewel de tekst strikt genomen juist geformuleerd is).
Ik begrijp dan ook perfect dat nabestaanden van de Antwerpse agenten die in het verzet betrokken zijn geweest en dat soms ook met hun leven bekocht hebben – vooral de politie van Deurne werd heel zwaar getroffen – grote moeite hadden met deze felle focus op de inschakeling van een deel van het korps bij de Jodenrazzia’s in de zomer van 1942.

Sinds twee jaar werk ik aan een studie die de houding van de Antwerpse politie in 1940-1942 gedetailleerd in kaart moet brengen; ik hoop dat ze in 2011 zal kunnen verschijnen.Wat blijkt voorlopig al uit mijn onderzoek? De verantwoordelijkheid van burgemeester Delwaide en van hoofdcommissaris De Potter is nog veel groter dan men tot nu toe aanneemt. Zij hebben het korps met vaste hand sinds 1941 gereorganiseerd en gedisciplineerd en ze hebben ook door ingrijpende hervormingen de weg vrijgemaakt voor het Duitse initiatief tot herhaalde razzia’s, in augustus-september 1942.

Maar dan was er ook het politiekorps zelf. Om hun houding in te schatten moet op het volgende worden gewezen.
1) De agenten hebben gehandeld op een uitdrukkelijk, formeel en autoritair bevel van de eigen hoofdcommissaris. Dat bood geen enkele ruimte. Tenzij via lakse uitvoering in de richting van bestuurlijke ongehoorzaamheid, en via flagrante dienstweigering.
2) Zoals overal zaten in het Antwerpse korps heel uiteenlopende opinies en strekkingen. Hoe zou dat ook anders kunnen? De houding van de Antwerpse agenten lijkt me bv. heel vergelijkbaar met het Parijse politiekorps, dat enkele weken eerder, in juli 42, in een grootschalige razzia werd ingeschakeld. Wat betekent dat concreet?
- een kleine minderheid stelde zich virulent antisemiet op en ging zich bij de razzia’s te buiten aan verbaal en fysisch geweld op Joden. Andere agenten waren daarover geschokt – hoewel ook zijzelf meewerkten.
- er waren agenten die tijdens de razzia’s hun zakken vulden, die zich lieten omkopen om sommigen te laten gaan
- daarnaast waren er die de opdracht laks uitvoerden; die geen geweld gebruikten om deuren open te beuken terwijl het bevel nochtans in die zin gold, en dus weggingen wanneer niet werd opengedaan; er waren er die Joden meenamen maar een deel ervan dan weer lieten ontsnappen; er waren er die na een tijdje ‘werken’ zich verstopten en niet meer meededen; en ik heb ook een aanwijzing dat twee agenten geweigerd hebben deel te nemen (maar dat moet nog verder worden onderzocht: ik moet nog nagaan waarom ze dat deden – ze kunnen zich bv gewoon overslapen hebben, dus voorzichtig met te vlugge conclusies).

Als het Joods Forum nu een hulde wil brengen aan agenten die in het verzet hebben gestaan, en dit teneinde het beeld dat nu leeft wat bij te stellen, dan vind ik dat dus terecht. Alleen is de band met de Jodenvervolging niet zo duidelijk.
Het is nl. niet omdat iemand in het verzet stond, dat hij ook filosemiet was: antisemitisme kwam uiteraard ook voor in het pro-geallieerde milieu. Je vind dus ook in de verzetspers antisemitisme terug (bv. in de stijl van ‘het enige wat goed is aan de Jodenpolitiek van de nazi’s is dat ze ze hun geld afpakken’; of ook ‘als er iets met de Joden moet gebeuren dan zullen wij het wel zelf doen’).
Het zou dus perfect mogelijk kunnen zijn dat agenten deelnamen aan Jodenrazzia’s maar toch in het verzet stonden (waarbij ook moet worden benadrukt dat de groei van het verzet veeleer pas vanaf einde 1942 plaatsvond – dus na de Jodenrazzia’s – iets wat samenhangt met de oorlogsevolutie (El Alamamein, oktober 42, en Stalingrad, dec42-jan43)).

Kortom: een complex verhaal. Ik hoop dat het Joods forum zich niet vergaloppeert en zich niet laat gebruiken.

In elk geval een boeiende avond toegewenst.

Prof. Dr. Herman Van Goethem
Universiteit Antwerpen
Lid raad van Bestuur Instituut voor Joodse Studies

Ontbrekende inleiding aan reactie n°3 die zo juist werd doorgestuurd

De drie vragen die ik in reactie n° 1 stelde bleven onbeantwoord.

Inzage in berichtgeving van plechtigheid op 7 mei aan het Monument*(*dat door Forum ter deze gelegenheid van haar joodse identiteit heeft beroofd – zie aankondiging) bewijst dat de inleidingstoespraak een voorschotel is van wat ons op 26 oktober zal toedienen. Met open ogen gelezen ziet men dat de twee nastaande uittreksels een trek van medeplichtigheid van het joodse Forum om Stad Antwerpen bij te staan. Deze hoeft zich van een lastige memorie te moeten ontdoen wegens haar deelname in WOII aan de uitroeiing van haar Joden die ze ‘ter beschikking stelde aan de Sicherheidspoliziei-SD.’ Zo staat het te lezen in de Pro-Justitia’s aan Procureur des Konings van zo goed klopjachten als na levering aan de beulen. Naar blijk handelt het zich hier over een meesterzet in communicatiewetenschappen middels verdoezeling, het Joods Forum het geschikte instrument zijnde die garant staan kan qua deugd van het’ procédé’. Uittreksels:Toespraak Mevr. Diane Keyzer op Holocaust Herdenking 7 mei 2009

U zult zelf best oordelen welk gevolg het artikel dient te krijgen.
Hartelijk dank voor uw stellingname.