Dagelijks archief: 12 september 2009

Eén van de meeste absurde verhalen die ik de laatste tijd heb gelezen is de bizarre geschiedenis van de Waffen-SS soldaat Ohlrich Schnaeft die na de oorlog Duitsland ontvluchtte, zich uitgeeft als de Jood Gabriel Zisman, zogenaamd ‘als overlevende van de holocaust’ in 1947 naar Israël emigreert, vervolgens bij het Israëlische leger gaat en het tot officier in het IDF schopt. Hij raakt verwikkeld in een romantische affaire, verlaat Israël in 1954 en trekt naar Egypte waar hij zijn diensten aanbied als spion voor de Egyptische inlichtingendienst. Hij wordt later ontmaskerd en door een agent van de Mossad, die zich voordoet als Iraaks geheim agent, terug naar Israël gelokt om daar terecht te staan. De ontknoping van dit waar gebeurde verhaal is zo mogelijk nog absurder, en al bij al lijkt het een geknipt filmscenario voor een volgende James Bondfilm of een zoveelste spionagefilm uit de filmfabriek van Hollywood.

Het verhaal speelt zich af in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog en de eerste jaren na de onafhankelijkheid van de Israëlische staat. Tot op vandaag zouden velen dit hoogst gênante verhaal – gênant zowel voor Duitsland, maar ook voor Egypte, Irak en vooral voor Israël en het IDF – het liefst zo snel mogelijk willen vergeten maar het werd toch in 1990 verteld door de Israëlische auteur Josef Argaman in zijn boek ‘It was top secret’ dat werd uitgegeven door het Israëlische Ministerie van Defensie. In 1997 werd dit boek in 2 delen uitgegeven door de Uitgeverij De Groot Goudriaan uit Kampen onder de titel Top Secret. Op het internet heb ik over dit verhaal – behoudens een korte verwijzing – nagenoeg niets over terug gevonden en ook in geen enkele andere taal. Aldus een (door mezelf erg ingekorte) primeur voor het internet en dat exclusief op deze blog.

Ohlrich Schnaeft

Het Britse schip de H.M.S. Ajax heeft een vluchtelingenschip onderschept en afgeleid naar de kusten van Cyprus. Onder bedreiging van de scheepskanonnen worden de illegale Joodse vluchtelingen ontscheept en opgesloten in Britse speciale kampen op Cyprus

Ohlrich Schnaeft (soms ook Ulrich Schnäft genoemd) werd in 1923 in Königsberg geboren als onecht kind en door het Duitse koppel, Amelia en Edouard Miller, geadopteerd. Hun vorige achternaam was Klein. In 1941 wordt hij onder de wapens geroepen, neemt dienst in de Waffen-SS en wordt naar Rusland gezonden. Gewond keert hij terug naar Duitsland, herstelt en wordt terug naar Joegoslavië gezonden en vecht nadien aan het Italiaanse front. In de slag aan de Po wordt hij gevangen genomen door de Amerikanen en verblijft drie jaar in krijgsgevangenschap.

In juni 1947 komt hij vrij en trekt naar München waar hij samen met een Joodse jongen, Leo Hirschberg, een kamer deelt. Op dat ogenblik ligt Duitsland helemaal in puin en is verdeeld en bezet door de verschillende overwinnaars. Gedreven door honger en miserie ontdekt hij dat verschillende Joodse organisaties, ondermeer de Joint, die voedselpaketten uitdelen aan Joodse overlevenden van de holocaust en hen financieel steunen.

De plantrekker Schnaeft besluit om in aanmerking te komen voor hulp, zich voortaan als Jood uit te geven. Hij vertelt aan de Joodse hulporganisatie dat hij een Joodse vader heeft, dat zijn familie werd uitgemoord tijdens de Holocaust en verandert zijn naam in het Joods klinkende Gabriel Zisman. Hij maakt kennis met agenten die de illegale immigratie naar Israël organiseren en besluit te emigreren naar Israël (toen nog Brits Mandaat Palestina geheten). Op 1 oktober 1947 vertrekt hij met een groep immigranten naar Marseille en verblijft tot december 1947 in een immigratiekamp tot hij met het vluchtelingenschip de Haganah de Middellandse Zee opvaart op weg naar het Beloofde Land. Het schip wordt in open zee geënterd door de Britten en Schnaeft/Zisman wordt samen met de groep Joodse vluchtelingen opgesloten in een vluchtelingenkamp op het eiland Cyprus. Daar sluit hij zich aan bij de Haganah, het illegale Joodse leger en een voorloper van het latere IDF.

Schnaeft als kibboetsim in Ashkelon

Tel Aviv, 5 mei 1948. Minder dan twee weken voor de Onafhankelijkheidsverklaring van Israël, marsheren strijders van de ondergrondse Haganah, fier door de straten van Tel Aviv

Ongeveer een jaar later, nadat de Joodse staat Israël werd opgericht in mei 1948 en Joodse immigratie eindelijk legaal is (die onder de Britse bezetter tijdens WOII verboden was), bereikt Schnaeft/Zisman samen met zijn Joodse ‘vrienden’ van het Haganahschip eindelijk de haven van Haïfa. Hij kan aan de slag in de kibboets Kiriat Anavim waar hij op het land werkt, leert intussen de hebreeuwse taal en wordt in 1949 opgeroepen om dienst te kloppen in het Israëlische leger (IDF). In 1950 vinden we Schnaeft terug in een werkdorp in Ashkelon, later als burgerinstructeur en opnieuw als militair. Hij volgt een officiersopleiding en wordt eerste luitenant in de artillerie. In 1952 doet hij een aanvraag om beroepsmilitair te worden in het IDF, maar op dat ogenblik circuleerden er al geruchten over zijn verleden. Zo zou hij toen hij teveel glazen op had een foto van zichzelf hebben laten zien waarop hij te zien was in SS-uniform.

Zijn aanvraag wordt afgewezen en hij trekt in in het huis van vrienden van hem in Ashkelon. Hij begint een romance met de vrouw des huizes die ontdekt wordt door haar bedrogen echtgenoot en hij moet het huis verlaten. Die vrouw is intussen naar Duitsland getrokken en hij wil haar achterna. Op 4 februari 1954 scheept hij in naar Italië met het doel om van daaruit naar Duitsland te reizen. Echter, in zijn Israëlische paspoort stond een stempel met daarop vermeld: goed voor alle landen behalve voor Duitsland. Hij maakt zijn werkelijke identiteit bekend aan de Duitse consul in Genua, maar die gelooft zijn onwaarschijnlijke levensloop niet en Schnaeft/Zisman krijgt geen inreisvisum voor Duitsland.

Schnaeft in Egypte

In Genua gestrand en geen rooie duit op zak heeft onze plantrekker een zoveelste gedaanteverandering in petto. In Genua meldt hij zich aan bij het Egyptisch consulaat, vertelt aan de consul dat hij een Duitse soldaat van de SS was geweest die na de oorlog in het Israëlische leger infiltreerde. Hij vertelt hen dat hij in Israël heeft gewoond, als officier in het IDF heeft gediend en stelt de consul voor om hem alles te vertellen wat hij weet over het IDF die hem dan in ruil voor die informatie financieel moest steunen en hem naar Duitsland moet helpen terugkeren. De Egyptische consul neemt Schnaeft mee naar Rome en, beducht voor de Israëlische Inlichtingendienst die reeds onraad vermoedt, stelt hij Schnaeft/Zisman voor om de Egyptische hoofdstad Caïro te vliegen om daar te worden verhoord. Hij wisselt zijn Israëlische paspoort voor een Egyptisch, en op de naam van Robert Chayat komt hij toe in Caïro.

De Egyptenaren blijven Schnaeft wantrouwen (hij kon evengoed een agent van de Mossad zijn wat hen betreft) maar vermits hij zoveel details geeft over het IDF, over hun bewapening, hun apparatuur en trainingsprogramma’s, stellen ze hem voor om als spion terug te keren naar Israël… opnieuw in dienst van het IDF te keren en aldus – uiteraard tegen betaling – in opdracht van de Egyptische Inlichtingendienst informatie over het IDF te vergaren en door te spelen aan Egypte. Schnaeft vraagt bedenktijd over dit voorstel en zegt dat hij zijn beslissing in Duitsland wil nemen. De Egyptenaren stemmen in met zijn voorstel en in maart 1954 vliegt hij met behulp van zijn Egyptisch paspoort via Italië naar Duitsland en waar hij op 16 maart 1954 in Berlijn zijn geliefde weerziet. ‘Eind goed al goed’, zou je denken, maar het verhaal is hier nog niet ten einde voor Schnaeft want de Mossad is hem op het spoor geraakt en is vast besloten Schnaeft/Zisman een lesje te leren.

De Mossad heeft een list

Waffen-SS soldaat Ohlrich Schnaeft (links) samen met een agent van Israëlische Mossad

In Berlijn vertelt Schnaeft aan zijn vriendin het ganse verhaal van dat hij bij de Waffen-SS is geweest, de Joodse identiteit had aangenomen enz. Op de een of andere manier komt dit verhaal in de oren van de Mossad terecht en op een vergadering van de Israëlische Veiligheidsdienst rijpt het plan om Schnaeft/Zisman terug naar Israël te lokken en hem daar te berechten voor zijn fraude. Eerst moet er contact worden gelegd met een zogeheten ‘arabische vriend’ die hem terug naar Israël moet lokken. Dat wordt het werk van een Israëlische geheim agent, wiens naam verder niet bekend wordt gemaakt. De agent, die tegenwoordig advocaat is in Ramat Gan, neemt de identiteit aan van kapitein Adnan Bin-Adnan die als militair attaché zijn kantoor heeft in de Irakese ambassade in Parijs.

Op 3 november 1955 vertrekt Adnan naar Duitsland en ontmoet Schnaeft ‘toevallig’ in een nachtclub in Frankfurt. Hij weet het vertrouwen te winnen van Schnaeft die hem diezelfde nacht nog mee naar zijn huis troont en zijn ganse verhaal vertelt en zijn fotoalbum toont met foto’s toen hij bij het IDF soldaat was. Adnan die zogezegd voor de Irakese Inlichtingendienst werkt, kan hem slechts moeizaam overtuigen om zich opnieuw in het IDF te laten inlijven en als spion voor de Irakese veiligheidsdienst te werken. Een riskante operatie maar de ijdelheid van Schnaeft wint het van zijn schrik voor de Mossad en Schnaeft stemt toe en reist naar Parijs.

Op 2 januari 1956 stapt Ohlrich Schnaeft op een vliegtuig van Air France naar Tel Aviv. Aangekomen op de Israëlische luchthaven moet hij niet zoeken naar een taxi want er staat er al een op hem te wachten. Op het ogenblik dat hij in de taxi stapt, springen er van beide zijden enkele Mossad-agenten mee in de taxi en ingeklemd tussen de twee agenten kan hij niks meer zeggen. Wanneer één van de agenten hem vraagt “En hoe moeten we je noemen: Gabriel Zisman of Ohlrich Schnaeft?” beseft Schnaeft dat hij in de handen van de Mossad is gevallen en het spel wat hem betreft ‘over and out’ is.

Epiloog

In Israël weten ze niet goed raad met Schnaeft en waarvoor ze hem moeten berechten. Uiteindelijk besluiten ze om hem niet voor spionage te berechten omdat men vreest dat het ganse gênante verhaal nogal wat reacties zal losmaken bij de publieke opinie en in de internationale media. Schnaeft moet zich verantwoorden voor de Israëlische rechtbank en wordt veroordeeld tot zeven jaar opsluiting voor het doorgeven van militaire inlichtingen aan de vijand (Egypte).

In de gevangenis gedraagt hij zich voorbeeldig. Regelmatig wordt hij ondervraagt maar laat niet veel los over zijn ‘arabische vriend’ (de Mossadagent die hij kende als kapitein Adnan Bin-Adnan van de Irakese Inlichtingendienst), waarvan hij blijft geloven dat hij door hem gemobiliseerd was en hoopt om na zijn vrijlating hem terug op te zoeken in Parijs en rekenschap te vragen. Op een bepaald ogenblik geeft hij zelfs een bericht mee aan een medegevangene die op het punt stond om vrijgelaten te worden, bestemd voor Adnan aan de Irakese ambassade in Parijs, maar die weigert om in de story van Schnaeft verwikkeld te raken.

Na vijf jaar gevangenschap wordt Schnaeft in 1961 wegens goed gedrag vervroegd vrijgelaten en reist weer naar Europa. De Irakese ambassade in Parijs was inmiddels gesloten door de Sinaïoorlog van 1956 en daar heeft Schnaeft dus niks meer te zoeken. Vanaf dan raakt is men het spoor naar Schnaeft/Zisman bijster. Sindsdien werd van Ohlrich Schnaeft nooit meer iets vernomen en niemand weet of hij nog in leven is of hoe hij aan zijn eind is gekomen. Vermoed wordt dat hij een andere identiteit heeft aangenomen en is ondergedoken. Maar het zou ook best kunnen dat hij korte tijd later werd geliquideerd door de Mossad.

Een en ander doet mij bij het verhaal van Ohlrich Schnaeft denken aan die andere onverbeterlijke reïncarnatie van het kwaad met name Olrik uit de stripverhalen van Blake & Mortimer uit het begin van de jaren vijftig van de vorige eeuw getekend door E.P. Jacobs. Nooit heeft Jacobs onthuld door wie hij zich voor de ‘slechterik’ Olrik (vergelijk ‘Ohlrich’ Schnaeft) in zijn getekende avonturen heeft laten inspireren, maar het zou best kunnen dat E.P. Jacobs toen al op de hoogte was van Ohlrich’s verraderlijke avonturen. In tegenstelling tot Hergé die met de nazi’s collaboreerde (Hergé is het alias van de Brusselaar Georges Remi en de schepper van Kuifje), had E.P. Jacobs het tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Duitse bezetting van België, voortdurend aan de stok met de Duitse propagandadienst en werd zijn werk gecensureerd.