Dagelijks archief: 26 februari 2009

Jaap Kruithof (1929 - 2009)

Update: Intussen heeft het Humanistisch Verbond op haar website een rouwregister geopend: Rouwregister voor Prof. Dr. Em. Jaap Kruithof. Lees hier de Persmededeling van het HVV door Rik Pinxten, voorzitter van het HVV (Humanistische Vrijzinnige Vereniging) en het Laudatio Jaap Kruithof door Ronald Commers van 21 juni 2007.

Woensdag 25 februari 2009 is de bekende filosoof Jaap Kruithof (79) overleden. Kruithof zal voor altijd bekend staan om zijn  filosofische strijd tegen extreemrechts, racisme en discriminatie, meer in het bijzonder tegen het Vlaams Blok (vanaf 2004: Vlaams Belang). In 2005 zat hij in de jury die aan Blokwatch.be van Marc Spruyt de Prijs voor de Democratie 2005 toekende. Die befaamde prijs was eerder (1992) al te beurt gevallen aan Maurice De Wilde (1923 – 1998), alias ‘de pitbull van de Vlaamse Televisie‘ en in 1995 aan Régine Beer.

Jaap Kruithof was actief betrokken bij de oprichting van het Humanistisch Verbond. Voor zijn jarenlange ijver voor de verspreiding van progressieve, vrijzinnige humanistische waarden ontving hij dan ook in 2007 de Prijs Vrijzinnig Humanisme. Die tweejaarlijkse prijs van de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging (HVV) Gent ging eerder naar, onder anderen, Hein Picard, Lucienne Herman-Michielsens, Régine Beer (in 1993), Leo Apostel en Hubert Dethier. Kruithof werd bekroond wegens zijn ‘moed en hoge graad van engagement’. ‘De generatie van leraren en professoren die Kruithof heeft gevormd,’ zegt het juryrapport, ‘betekent een reële en vermoedelijk onomkeerbare inbreuk op de oude Vlaamse zelfgenoegzaamheid, door kerk en haard gekoesterd gedurende eeuwen.’ Bovenal stond Jaap Kruithof bekend om zijn vlijmscherpe analyses en stellingen. Taboes waren hem vreemd. En religie moest het vaak ontgelden. Niet God, maar wel de mens was zijn vertrekpunt. Of zoals Jaap Kruithof het ooit zelf verwoordde: “Slechts de mens heeft een intrinsieke waarde”.

Tijdens de ‘studentenrevolte’ aan het eind van de jaren zestig stond hij als een van de weinige proffen aan de kant van de studenten die inspraak eisten. Rik Pinxten, voorzitter HVV: “Op negentwintigjarige leeftijd werd hij hoogleraar filosofie benoemd aan de toenmalige Rijksuniver­siteit Gent. Generaties lang heeft hij duizenden studenten wijsbegeerte de basisbeginselen van een kritische filosofie bijgebracht. Zijn hart lag bij die studenten. En hij engageerde zich voor hen. Samen met wijlen Jos Van Ussel brak hij een ‘strijd’-lans voor een geëmancipeerde seksualiteit en vrijere seksuele beleving bij de jongeren, die toen gebukt gingen onder een bekrompen en verdrongen seksualiteit. Hij kende zijn studenten en had oog voor hun behoeften en noden. Toen in mei 68 de studenten zich roerden in gans de wereld en ook de Gentse studenten zich lieten horen, was hij een van de weinige professoren die resoluut de kant van de studenten koos en mee op­kwam voor hun democratische eisen binnen de toenmalige autocratische universitaire structuren.“

In de jaren zeventig en tachtig gold Kruithof als een van de belangrijkste linkse opiniemakers in Vlaanderen, zonder gebonden te zijn aan een partij of strekking. Hij was er ook vroeg bij om het belang van de ecologische evolutie te onderkennen. Hij kantte zich tegen het antropocentrisme, de idee dat de mens de norm vormt voor alle beoordelingen, en gaf daarmee steun aan de milieu- en dierenrechtenbeweging.

Enkele bekende citaten van Kruithof:

“Leidt verrechtsing tot fascisme? We moeten ons hoeden voor mechanistische redeneringen, snelle extrapolaties vanuit het verleden (de jaren dertig) en onvoorzichtige veralgemeningen. Toch ben ik van oordeel dat, als onze samenleving de bocht neemt naar het wilde kapitalisme, als daardoor de zwaksten in de sloot belanden en als op dat ogenblik een stevig links tegengewicht ontbreekt, fascistische sprookjes een reële kans maken van werkelijkheid te worden.” (over ‘De Vlaamse Connectie’ op de VPRO radio op 19 november 1992)

En over het onderscheid tussen links en rechts nationalisme:

“Jaap Kruithof: Het verschil tussen beide typologieën van nationalisme is dat een rechts nationalisme vertrekt van de idee dat een volk een superioriteitsrelatie t.o.v. de andere volkeren heeft. Dat is duidelijk rechts want het schept een ongelijkheid tussen de naties. Als voorbeeld moet u er maar eens de literatuur van het Vlaams Blok op naslaan. Een links nationalisme vertrekt van de idee dat alle volkeren en naties gelijk zijn. Er is geen enkele vorm van superioriteitsgevoel aanwezig. Persoonlijk kies ik voor het links nationalisme. Ieder volk dat naar een eigen natie streeft en geen enkele vorm van superioriteitsgevoel koestert, eist terecht een onafhankelijke staat.” (Nummer 32, december 1997)

Omtrent de omstreden houding van Jaap Kruithof over het Arabisch-Israëlisch conflict lees op Verzet Blogspot: Wijlen Jaap Kruithof: ‘Hamas is goed, Joden zijn slecht…’